กิจที่ควรทำในอริยสัจสี่ (ตอนที่ 1)

รายการ "ธรรมะรับอรุณ Live" โดย พระอาจารย์มหาไพบูลย์ อภิปุณฺโณ จากวัดป่าดอนหายโศก อ.หนองหาน จ.อุดรธานี
ร่วมดำเนินรายการโดย คุณ เตือนใจ สินธุวณิก ออกอากาศทาง Facebook "Puredhamma.com" วันที่ 07 ก.ย.2561 เวลา 20.00 น. ออกอากาศทาง FM92.5 ในวันที่ 09 ก.ย.2561 เวลา 05.00 น.

 

HIGHLIGHTS:

  • ทำความเข้าใจโดยรายละเอียดของ “โครงสร้างที่สำคัญของอริยสัจสี่”
  • จะเกิดอะไรขึ้น หากทำความเข้าใจ “อริยสัจสี่” ไม่ถูกต้องหรือคลาดเคลื่อนไป

บทคัดย่อ

 

อ้างอิงเนื้อหาพื้นฐานจากพระสูตรเรื่อง “ธรรมจักรกัปปวัตนสูตร” ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนาโดยอธิบายเกี่ยวกับเรื่องกิจที่ควรทำในอริยสัจสี่ เป็นการยังกงล้อแห่งธรรม(ธรรมจักร) ให้เป็นไป ซึ่งมีกระบวนการหรือวิธีการขั้นตอนที่ชัดเจน เป็นความรู้ที่พลิกผัน เปลี่ยนแปลง หมุนทวนองค์ความรู้ในสมัยก่อนทั้งหมด ก่อนอื่นเราควรต้องทำความเข้าใจต้องทำความเข้าใจ “โครงสร้างที่สำคัญของอริยสัจสี่” ซึ่งมีทั้งหมด 3 รอบ ใน 4 อย่างดังต่อไปนี้

รอบแรก ต้องทำความเข้าใจก่อนว่า

  • ทั้งสุขเวทนาและทุกขเวทนาล้วนเป็นทุกข์ทั้งสิ้น
  • สุขหรือทุกข์ ไม่ได้เกิดจากผู้อื่นหรือผู้มีฤทธิ์ ผู้มีอำนาจบันดาลให้เกิด
  • เหตุเกิดของทุกข์คือ ตัณหา ทั้งที่อยาก(ภวตัณหา) และไม่อยาก(วิภวตัณหา)

ซึ่งประกอบไปด้วย

  1. ทุกข์ คือ ขันธ์ห้า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ กล่าวถึงความทุกข์ที่ทุกคนต้องพบเจอ ได้แก่ การเกิดแก่เจ็บตาย ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กายทุกข์ใจ ความคับแค้นใจ เป็นต้น
  2. สมุทัย คือ เหตุแห่งการเกิดทุกข์ ซึ่งก็คือ ตัณหา สิ่งที่ทำให้เรายึด รู้สึกถึงความเป็นตัวเราของเรา
  3. นิโรธ คือ ความดับไม่เหลือหรือการจางคลายของตัณหา (ทุกขนิโรธะ)
  4. มรรค คือ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับไม่เหลือของตัณหา ซึ่งพระพุทธเจ้าได้ทรงอธิบายถึงเรื่องของอริยมรรคมีองค์แปด อันได้แก่ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ

รอบที่สอง ว่าด้วยกิจที่ควรทำหรือปฏิบัติในแต่ละข้อของอริยสัจสี่แตกต่างกัน โดยต้องทำให้ถูกต้องทั้งวัตถุประสงค์และหน้าที่ของแต่ละส่วน มีรายละเอียดดังต่อไปนี้

  1. ทุกข์ ต้องรอบรู้ (ปริญญา) ทำความเข้าใจเหตุเกิดไม่ว่าจะเป็นทุกขเวทนาหรือสุขเวทนาก็ดี
  2. สมุทัย ต้องละเสีย วาง หรือทิ้งทันที
  3. นิโรธ ต้องทำให้เกิดมี ทำให้แจ้ง
  4. มรรค ต้องทำให้เจริญ หากไม่มีต้องทำให้มี หรือหากมีน้อยต้องทำให้เกิดมาก

รอบที่สาม ว่าด้วยเรื่องของการทำหรือปฏิบัติให้ได้แล้วในแต่ละข้อของอริยสัจสี่

 

“หากเข้าใจไม่ถูกต้องหรือคลาดเคลื่อนไป” จะทำให้การปฏิบัติของเราผิดพลาดได้และมีทิฐิที่ผิดเพี้ยนไป ดังรายละเอียดต่อไปนี้

รอบแรก

  • เข้าใจว่าสุขเวทนาเป็นทุกข์ จะทำให้เราอยากสุข ไม่อยากทุกข์
  • เมื่อไม่ได้สุขตามที่ต้องการ จะทำให้เกิดความทุกข์เพิ่มมากขึ้น และโทษสิ่งอื่น เช่น กรรมเก่า ดวงไม่ดี โดนผู้อื่นกลั่นแกล้ง เป็นต้น
  • ทำการทรมานตน เพื่อให้พระเจ้าพอใจและบันดาลความพ้นทุกข์ให้

รอบที่สอง

  • ทิ้งความคิดทั้งหมด ซึ่งความคิดถือเป็นขันธ์ห้า เราจึงควรจะรอบรู้แทนที่จะละทิ้ง ซึ่งจะทำให้การเข้าฌานสมาธิไม่ชำนาญ ไม่มีความก้าวหน้า ดังนั้นเราควรจะ “ละตัณหา เพื่อให้เข้าใจความทุกข์”

รอบที่สาม

  • ต้องพยายามปฏิบัติให้ดี ให้ถึงจุดที่ควรจะต้องเป็น เพื่อให้ได้ผลตามที่ควรจะต้องได้ โดยการปฏิบัติตามหลักของอริยมรรคมีองค์แปด

 

เริ่มต้นจากสัญญาหรือการฝึกจำ เมื่อเรารู้แล้วต้องทำให้เป็นญาณหรือวิชชา ด้วยการพยายามทำความเข้าใจให้ถ่องแท้ด้วยธรรมจักษุ เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติที่ถูกต้อง

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง