ตอนที่ 28 พระมหาโกฐิตเถระ

S01E28

Time index

[04:30] ภิกษุผู้เลิศด้านปฏิสัมภิทา คือ พระมหาโกฏฐิตะ

[09:50] ชาติสุดท้ายเกิดอยู่ในวรรณะพราหมณ์

[12:30] อธิบายเรื่องของปฏิสัมภิทา 4

[20:17] เริ่มอธิบายมหาเวทัลลสูตร

[22:50] ถามปัญหาเรื่องของปัญญาและวิญญาณ

[31:50] เรื่องเวทนาและสัญญา

[41:30] ปัญญา มีความรู้ยิ่งเป็นประโยชน์ มีความกำหนดเป็นประโยชน์ มีความละเป็นประโยชน์

[48:40] อินทรีย์ 5 อาศัยอะไรตั้งอยู่

[54:30] อุปมาว่าด้วยไม้อ้อ...

“วิญญาณคือการรับรู้หรือการรู้แจ้ง ปัญญาคือการรู้ชัด  ปัญญารู้ชัดสิ่งใดวิญญาณก็รู้แจ้งสิ่งนั้น วิญญาณรู็แจ้งสิ่งใดปัญญก็รู้ชัดสิ่งนั้น”

“คนมีปัญญาคือคนที่รู้อริยสัจสี่ คนไม่มีปัญญาคือคนไม่รู้อริยสัจสี่”

“ศีล สุตตะ สากัจฉา สมถะ และวิปัสสนา 5 อย่างนี้อนุเคราะห์แล้วจะทำให้เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติเป็นที่แล่นไปสู่”

พระมหาโกฏฐิเถระ
พระสาวกผู้เลิศด้านปฏิสัมภิทา

พระมหาโกฏฐิตเถระ ได้เคยตั้งความปรารถนาเป็นเอตทัคคะไว้ในสมัยพระพุทธเจ้าปทุมุตตระ ในชาติสุดท้ายเกิดในตระกูลของพราหมณ์ที่มีทรัพย์มาก ในกรุงสาวัตถี เมื่อเจริญวัยแล้วได้ศึกษาไตรเพทจนสำเร็จศิลปของพวกพราหมณ์ เมื่อได้ฟังธรรมที่พระพุทธเจ้าแสดงให้แก่บิดาก็เกิดความเลื่อมใส ได้ออกบวชโดยมีพระมหาโมคคัลลานะเป็นอาจารย์ มีพระมหาสารีบุตรเป็นอุปัชฌาย์ สามารถตัดทิฏฐิพร้อมมูลรากได้ตั้งแต่ขณะปลงผมและเมื่อได้นุ่งผ้ากาสวะก็ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์

ข้อธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสแก่พระมหาโกฏฐิตะก่อนบรรลุธรรมคือ สิ่งใดไม่เที่ยงสิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งใดเป็นอนัตตา ให้ละความพอใจในสิ่งนั้น แล้วตรัสแจกแจงครบด้วยอายตนะภายใน 6 ภายนอก 6 วิญญาณ 6 และเวทนา 3 ว่าล้วนอยู่ภายใต้กฏไตรลักษณ์ หลังจากบรรลุพระอรหันต์พร้อมทั้งปฏิสัมภิทา 4  ท่านก็ได้สนทนาธรรม มีปรีชาแตกฉานในอรรถธรรม นิรุตติ และปฏิภาณ พระพุทธเจ้าจึงได้ตั้งไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะด้านปฏิสัมภิทา

ปฏิสัมภิทา 4 (ปัญญาแตกฉาน 4 อย่าง) คือ

1. อัตถปฏิสัมภิทา คือ ปัญญาแตกฉานในอรรถ รู้ความหมาย เข้าใจข้อธรรมหรือวามย่อ สามารถแยกแยะอธิบายขยายให้พิสดารเห็นเหตุแล้วสาวไปหาผล

2. ธัมมปฏิสัมภิทา คือ ปัญญาแตกฉานในธรรม รู้แจ้งในหลัก เข้าใจคำอธิบายพิสดาร แล้วสามารถจับใจความมาตั้งเป็นหัวข้อได้เห็นผลแล้วสืบสาวไปหาเหตุ

3. นิรุตติสัมภิทา คือ ปัญญาแตกฉานรู้แจ้งในภาษา รู้ศัพท์รู้ถ้อยคำของภาษาต่างๆบัญญัติ เข้าใจพูดชี้แจงให้ผู้อื่นเข้าใจได้

4. ปฏิภาณสัมภิทา คือ ปัญญาแตกฉานในปฏิภาณ รู้คิดทันการณ์ มากด้วยไหวพริบ ผสมผสานความรู้ให้ใช้ประโยชน์ได้เหมาะสมเข้ากับเหตุการณ์

ท่านได้สนทนาธรรมกับพระสารีบุตรบ้าง พระอานนท์บ้าง จนเป็นเนื้อหาที่มาของหลายพระสูตร อาทิเช่น มหาเวทัลลสูตร คือสูตรที่ว่าด้วยการโต้ตอบโดยใช้ความรู้ สีลวันตสูตร สุตวาสูตร ปฐมสารีปุตตโกฏฐิตสูตร โกฏฐิตสูตร อานนทสูตร นฬกลาปิยสูตร เป็นต้น

42
1
นาทีในการอ่าน