ทิศทั้งหก

S07E11

มนุษย์ทุกคนย่อมต้องมีหน้าที่ที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งขึ้นกับบทบาทของแต่ละคนเพื่อความสุขของผู้นั้น และไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนกับผู้ที่เกี่ยวข้อง หรือทำให้ทิศที่ต้องปฏิสัมพันธ์ด้วยเป็นภัยกับตนเอง ตามหลักคำสอนของพระพุทธเจ้า สามารถแบ่งบุคคลประเภทต่าง ๆ ที่เราต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์ด้วย โดยเปรียบเทียบกับทิศที่อยู่รอบตัวเรา

ทั้งนี้ในทิศทั้ง 6 จะมีบทบาทหน้าที่ที่แตกต่างกัน ทั้งในเชิงของอนุเคราะห์และพึงบำรุง ตามรายละเอียด ดังต่อไปนี้

1) ทิศเบื้องหน้า (ปุรัตถิมทิส) ได้แก่ บิดา มารดา ซึ่งไม่ได้จำกัดความเพียงบิดามารดาผู้ที่ให้กำเนิดและเลี้ยงดูส่งเสียเรามาจนเติบใหญ่เท่านั้น แต่ในความจริงแล้วทิศเบื้องหน้ายังหมายถึง บุคคลอื่นที่คอยอุปการะเลี้ยงดูเราให้เติบใหญ่ โดยอาจจะหมายรวมถึง ปู่ ย่า ตา ยาย หรือบุคคลอื่นที่เป็นญาติเราด้วยเช่นกัน เพราะสังคมปัจจุบันนี้ ทิศเบื้องหน้าที่เป็นบิดามารดาอาจไม่ใช่ผู้ที่คอยเลี้ยงดูส่งเสียเราให้เติบใหญ่ก็ได้ ดังนั้นแล้วผู้ที่มีอุปการะต่อการเลี้ยงดูส่งเสียเราจึงจัดเป็นผู้ที่อยู่ในทิศเบื้องหน้าด้วยเช่นกัน

มารดาบิดา อนุเคราะห์ บุตรธิดา ดังนี้

  • ห้ามปรามจากความชั่ว
  • ให้ตั้งอยู่ในความดี
  • ให้ศึกษาศิลปวิทยา
  • หาคู่ครองที่สมควรให้
  • มอบทรัพย์สมบัติให้ในโอกาสอันสมควร

บุตรธิดา พึงบำรุง มารดาบิดา ดังนี้

  • ท่านเลี้ยงเรามาแล้วเลี้ยงท่านตอบ
  • ช่วยทำกิจของท่าน
  • ดำรงวงศ์สกุล
  • ประพฤติตนให้เหมาะสมกับความเป็นทายาท
  • เมื่อท่านล่วงลับไปแล้วทำบุญอุทิศให้ท่าน

2) ทิศเบื้องขวา (ทักขิณทิส) ได้แก่ ครูบาอาจารย์ที่เป็นผู้สอนหนังสือวิชาในวัยเรียน นอกจากนั้นยังหมายรวมถึงบุคคลต่างๆที่คอยสอน คอยอบรม ให้ความรู้แก่เราที่มิใช่ผู้สอนในห้องเรียนด้วยเช่นกัน

ครูอาจารย์ อนุเคราะห์ ศิษย์ ดังนี้

  • ฝึกฝนแนะนำให้เป็นคนดี
  • สอนให้เข้าใจแจ่มแจ้ง
  • สอนศิลปวิทยาให้สิ้นเชิง
  • ยกย่องให้ปรากฏในหมู่เพื่อน
  • สร้างเครื่องคุ้มกันภัยในสารทิศคือ สอนให้ศิษย์ปฏิบัติได้จริง นำวิชาไปเลี้ยงชีพทำการงานได้

ศิษย์ พึงบำรุง ครูอาจารย์ ดังนี้

  • ลุกต้อนรับแสดงความเคารพ
  • เข้าไปหา
  • ใฝ่ใจเรียน
  • ปรนนิบัติ
  • เรียนศิลปวิทยาโดยเคารพ

3) ทิศเบื้องหลัง (ปัจฉิมทิส) ได้แก่ สามีภรรยา(ผู้เป็นคู่ชีวิต) บุตร ผู้เป็นทายาทสืบสายโลหิต ซึ่งบุคคลเหล่านี้เป็นคนสำคัญที่คอยให้การสนับสนุน คอยส่งเสริม และให้กำลังใจอยู่เบื้องหลัง

สามี พึงบำรุง ภรรยา ดังนี้

  • ยกย่องสมฐานะภรรยา
  • ไม่ดูหมิ่น
  • ไม่นอกใจ
  • มอบความเป็นใหญ่ในงานบ้านให้
  • หาเครื่องประดับมาให้เป็นของขวัญ ตามโอกาส

ภรรยา อนุเคราะห์ สามี ดังนี้

  • จัดงานบ้านให้เรียบร้อย
  • สงเคราะห์ญาติมิตรทั้งสองฝ่ายด้วยดี
  • ไม่นอกใจ
  • รักษาสมบัติที่หามาได้
  • ขยันไม่เกียจคร้านในงานทั้งปวง

4) ทิศเบื้องซ้าย (อุตตรทิส) ได้แก่ มิตรสหาย ทั้งที่เป็นมิตรสหายร่วมทุกข์ร่วมสุขหรือมิตรสหายในการงาน บุคคลเหล่านี้เป็นผู้คอยช่วยเหลือในยามประสบปัญหาและอุปสรรค คอยช่วยเหลือเกื้อกูล ดึงรั้งมือให้พ้นจากสิ่งเหล่านั้น

พึงบำรุง มิตรสหาย ดังนี้

  • เผื่อแผ่แบ่งปัน
  • พูดจามีน้ำใจ
  • ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน
  • มีตนเสมอร่วมสุขร่วมทุกข์ด้วย
  • ซื่อสัตย์จริงใจต่อกัน มิตรสหายอนุเคราะห์ตอบ

มิตรสหาย อนุเคราะห์ ตอบ ดังนี้

  • เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาป้องกัน
  • เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อน
  • ในคราวมีภัยเป็นที่พึ่งได้
  • ไม่ละทิ้งในยามทุกข์ยาก
  • นับถือตลอดถึงวงศ์ญาติของมิตร

5) ทิศเบื้องบน (อุปริมทิส) ได้แก่ พระสงฆ์ สมณพราหมณ์ สามเณร ภิกษุ ภิกษุณี หรือผู้ที่รักษาศีลมากกว่า เรา(ฆราวาส) จึงถือเป็นผู้ที่ควรแก่การสักการะให้เหนือกว่าตน

คฤหัสถ์ พึงบำรุง พระสงฆ์ ดังนี้

  • จะทำสิ่งใด ก็ทำด้วยเมตตา
  • จะพูดสิ่งใด ก็พูดด้วยเมตตา
  • จะคิดสิ่งใด ก็คิดด้วยเมตตา
  • ต้อนรับด้วยความเต็มใจ
  • อุปถัมภ์ด้วยปัจจัยสี่

พระสงฆ์ อนุเคราะห์ คฤหัสถ์ ดังนี้

  • ห้ามปรามจากความชั่ว
  • ให้ตั้งอยู่ในความดี
  • อนุเคราะห์ด้วยความปรารถนาดี
  • ให้ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง
  • ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง
  • บอกทางสวรรค์ สอนวิธีดำเนินชีวิตให้ประสบความสุขความเจริญ

6) ทิศเบื้องล่าง (เหฏฐิมทิส) ได้แก่ ลูกจ้างกับนายจ้าง ผู้ที่เป็นบริวารที่คอยรับใช้หรือทำกิจให้เรา รวมถึงผู้ใต้บังคับบัญชาของเราด้วยเช่นกัน ดังนั้นบุคคลเหล่านี้ จึงถือว่าเป็นผู้ที่อยู่ด้านล่างภายใต้การปกครองหรือการบังคับบัญชาของเรา

นายจ้าง พึงบำรุง ลูกจ้าง ดังนี้

  • จัดการงานให้ทำตามกำลังความสามารถ
  • ให้ค่าจ้างรางวัล สมควรแก่งานและความเป็นอยู่
  • จัดสวัสดิการดี มีช่วยรักษาพยาบาลในยามเจ็บไข้ เป็นต้น
  • ได้ของแปลกๆ พิเศษมา ก็แบ่งปันให้
  • ให้มีวันหยุดและพักผ่อนหย่อนใจ ตามโอกาสอันควร

ลูกจ้าง อนุเคราะห์ นายจ้าง ดังนี้

  • เริ่มทำงานก่อน
  • เลิกงานทีหลัง
  • เอาแต่ของที่นายให้
  • ทำการงานให้เรียบร้อยและดียิ่งขึ้น
  • นำความดีของนายไปเผยแพร่
78
1
นาทีในการอ่าน