ที่ตั้งแห่งความประมาท

  • ประเพณี “ใส่บาตรเป็งปุ๊ด” มีอยู่ในคำสอนของพระพุทธเจ้าหรือไม่
  • เพราะเหตุใด ศีลข้อที่ 5 ที่ว่าด้วยการไม่ดื่มน้ำเมานั้นไม่ถูกกล่าวถึงในกุศลธรรม 10
  • เพราะเหตุใด พระพุทธเจ้าจึงทรงใช้คำว่า “วิตก” แทน “สังขาร”

 

คำถาม 1: ทางภาคเหนือเขาจะมีประเพณีใส่บาตรพระอุปคุตเวลาเที่ยงคืน ในช่วงเดือนลอยกระทง ที่เรียกว่า “ใส่บาตรเป็งปุ๊ด” มีอยู่ในคำสอนของพระพุทธเจ้าหรือไม่

คำตอบ 1: อ้างอิงจากตำนานในคัมภีร์อรรถกถาต่างๆ กล่าวถึงพระอุปคุตเกิดหลังสมัยพระพุทธกาล 100-200 ปี จึงเป็นที่มั่นใจได้ว่าท่านไม่ได้อยู่ร่วมสมัยกับพระพุทธเจ้า ดังนั้นประเพณี “ใส่บาตรเป็งปุ๊ด” ไม่มีอยู่ในคำสอนของพระพุทธเจ้าแน่นอน

อย่างไรก็ตามจากหลักคำสอนของพระพุทธเจ้า การใส่บาตรโดยทั่วไปต้องทำในเวลาที่เหมาะสมคือ หลังพระอาทิตย์ขึ้น ซึ่งเป็นเวลาที่ควรหาอาหารใส่ปากใส่ท้อง

 

- - -ตอบคำถาม : คุณกานต์ชนิต กุณ กฤติเดช

 

คำถาม 2: ผู้ถามอ่านพบในวิกิพีเดีย จึงเข้าใจศีลข้อที่ 5 แล้วว่ามีประวัติความเป็นมาอย่างไร เนื่องจากอ่านพบว่า ในกุศลธรรม 10 มีเฉพาะศีลข้อที่ 1 - 4 แต่แล้วข้อ 5 ที่ว่าดื่มน้ำเมานั้นหาไม่พบ

คำตอบ 2: พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติธรรมอย่างรัดกุม รอบคอบ ไม่หละหลวม โดยสามารถจำแนกออกเป็นได้หลายทางดังนี้

  1. ศีลห้า หรือศีลแปด
  2. ตามหลักอริยมรรคมีองค์แปด โดยสังเคราะห์ออกเป็นศีล สมาธิ ปัญญา
    • ศีล ได้แก่ สัมมากัมมันตะ สัมมาวาจา สัมมาอาชีวะ
    • สมาธิ ได้แก่ ฌานทั้งสี่ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ
    • ปัญญา ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ

 

นอกจากนั้น พระพุทธเจ้ายังทรงตรัสเกี่ยวกับศีล ซึ่งเป็นหนึ่งในคุณสมบัติของโสดาบันหรือผู้มาถึงกระแสของพระนิพพานนั้นต้องมี โสตาปัตติยังคะ 4 อันประกอบด้วย

  • ศรัทธาอันหยั่งลงมั่นไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า
  • ศรัทธาอันหยั่งลงมั่นไม่หวั่นไหวในพระธรรมอันพระพุทธเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว
  • ศรัทธาอันหยั่งลงมั่นไม่หวั่นไหวในหมู่แห่งผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ
  • รักษาศีลห้า หรือมีศีลชนิดที่เป็นที่พอใจของพระอริยเจ้า

 

อย่างไรก็ตาม ศีลห้าในโสตาปัตติยังคะ 4 นั้นหมายรวมถึงการเว้นขาดจากการดื่มสุราเมรัยแล้ว แต่ในบางนัยยะพระพุทธเจ้าก็ได้ทรงนำเอาข้อของสัมมาวาจา (เว้นขาดจากการพูดเท็จ พูดยุยงให้แตกกัน พูดเพ้อเจ้อ และพูดคำหยาบ)มาใส่แทน ซึ่งสามารถทำให้เราเห็นแง่มุมเพิ่มเติมได้ว่า การดื่มสุรานั้นเป็นทางก่อให้เกิดการพูดเพ้อเจ้อ การไม่สำรวมทางวาจา หรือเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทซึ่งหมายความว่า ยังไม่มีอกุศลธรรมใดๆ เกิดขึ้น ณ ขณะที่ทำ แต่หากทำบ่อยๆ เรื่อยๆ จะทำให้ความชั่วเกิดขึ้นได้ อันได้แก่ การดื่มสุรา การคบเพื่อนชั่ว การเล่นการพนัน และการเที่ยวตามตรอกซอกซอยในเวลาวิกาล

 

- - -ตอบคำถาม : คุณธีรชัย ฟอกสันเทียะ

 

คำถาม 3: พระพุทธเจ้าทรงใช้คำว่า “วิตก” แทน “สังขาร” เป็นไปได้หรือไม่ว่าพระอรหันต์ไม่มีสังขารแล้ว จึงไม่ทรงใช้คำนี้ หรือเพราะสาเหตุใด

คำตอบ 3: อ้างอิงจากพระสูตรชื่อ “อัจฉริยัพภูตธัมมสูตร” ได้กล่าวถึง ความอัศจรรย์และคุณต่างๆของพระพุทธเจ้า รวมถึงจิตของพระพุทธเจ้าที่มีสติสัมปชัญญะอยู่ตลอดเวลา เมื่อมีเวทนา สัญญา สังขาร และวิตกทั้งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่และดับไปก็มีสติรู้ แจ่มแจ้งอยู่ทุกขณะ

ซึ่ง “วิตก” ในที่นี้ หมายถึง ความคิดนึกที่ดีในทางกุศล หลีกออกจากกาม ไม่พยาบาทและไม่เบียดเบียน ซึ่งเกิดขึ้นในฌานที่ 1 บางครั้งสามารถใช้คำว่า “กุศลวิตก” ก็ได้

 

- - -ตอบคำถาม : คุณคมสัน โชคดี

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง

อ่าน "พระอุปคุต" จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ฟัง "วินิจฉัยความสุข" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561

ฟัง "อัจฉริยัพภูตธัมมสูตร" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2561