ปริศนาจอมปลวก 15 ข้อ

  • จอมปลวกเปรียบเหมือนร่างกายของเรา อันประกอบด้วยธาตุดิน น้ำ ไฟ ลม สามารถแตกสลายไปได้เป็นธรรมดาเหมือนจอมปลวก
  • การจะบรรลุธรรม เราต้องปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน ไม่มีความเคลือบแคลงระแวงเห็นแย้งใดๆ ปล่อยวางขันธ์ 5 ปฏิบัติตามหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าก็จะสามารถทำลายลิ่มสลักอันเป็นอวิชชาทั้งหมดลงได้

กษัตริย์องค์หนึ่งชอบเสวยเนื้อสัตว์อย่างมากจนต้องออกล่าสัตว์...ล่าเองบ้าง ให้ลูกน้องล่าบ้าง...ต่อมาก็มีการวางแผนล่อเนื้อทรายเข้ามาในเขตอุทยานของพระราชา … จนกวางเนื้อทราย 2 ฝูงเข้ามาติด ฝูงหนึ่งมีหัวหน้าชื่อ “นิโครธ” อีกฝูงมีหัวหน้าชื่อ “สาขะ” ทั้ง 2 ฝูงมีกวางของตนอยู่ประมาณ 500 บางครั้งพระราชาก็มาล่าเองบ้าง ทหารมาล่าในอุทยานบ้าง… การล่าทำให้กวางเนื้อทรายตื่นตระหนก ทำให้หัวหน้ากวางเนื้อทรายนิโครธเห็นบริวารตระหนกตกใจเลยทำข้อตกลงกับหัวหน้ากวางเนื้อทรายชื่อสาขะ ว่าจะให้กวางแก่พระราชาวันละตัว เพื่อไม่ให้กวางตัวอื่นต้องลำบากตระหนกตกใจวิ่งหนีอีก … โดยใช้เนื้อทรายของ 2 ฝูงนี้สลับกันไปในแต่ละวัน และพระราชาก็ไว้ชีวิตหัวหน้ากวางเนื้อทรายทั้ง 2 ฝูง …

อยู่มาวันหนึ่ง… ถึงคราวของแม่กวางเนื้อทรายครรภ์แก่ตัวหนึ่ง(แม่ของท่านพระกุมารกัสสป กวางเนื้อทรายในครรภ์คือท่านกุมารกัสสป) อยู่ในฝูงของหัวหน้ากวางเนื้อทราย สาขะ (พระเทวทัต) ก็ได้ขอผัดผ่อนกับจ่าฝูงว่าขอให้ลูกของตนคลอดออกมาก่อน แต่จ่าฝูงไม่ยอมทำให้หัวหน้ากวางเนื้อทรายนิโครธ (พระพุทธเจ้า) ขอเอาชีวิตตัวเองเข้าแลกแทนแม่กวางเนื้อทรายครรภ์แก่แทน แต่พวกพ่อครัวจำได้ว่ากวางเนื้อทรายที่เป็นหัวหน้าถูกส่งมา ก็รีบไปกราบทูลพระราชาซึ่งภายหลังพระราชาก็ได้เกิดความเลื่อมใสในหัวหน้ากวางเนื้อทรายที่สละชีวิตของตน จึงไม่กินเนื้อทรายโดยให้อภัยทาน(ให้ชีวิต) แก่กวางเนื้อทรายทั้งหมดในอุทยาน รวมถึงสัตว์ทั้งหมดในอุทยานด้วย…

ท่านกุมารกัสสปในชาติก่อนคือ กวางเนื้อทรายที่เกิดและโตในฝูงของสาขะที่ต่อมากลายเป็นท่านเทวทัต แม่ของท่านพระกุมารกัสสปก็มาบวชอยู่ในสำนัักของพระเทวทัต โดยก่อนบวชก็ไม่รู้ตัวมาก่อนว่าตนเองตั้งครรภ์...บวชแล้วพอคลอดออกมาก็เป็นพระกุมารกัสสป มีพระราชามาชุบเลี้ยง เมื่อท่านทราบภายหลังว่าตนไม่ใช่ลูกแท้ๆ ของพระราชาก็ตัดสินใจออกบวช… และการบรรลุธรรมของท่านก็ได้รับความอนุเคราะห์จากเทวดาชั้นพรหมที่บรรลุอนาคามี (ซึ่งเคยเป็นเพื่อนกับท่านมาก่อน)…ขณะนั้นท่านกุมาร กัสสปก็หลีกเร้นอยู่ในป่าเพียงผู้เดียว เรียนกรรมฐานอยู่องค์เดียว เทวดาในชั้นพรหมนั้นก็เลยลงมาช่วยเพื่อให้ท่านกุมารกัสสปบรรลุธรรมได้ โดยนำปริศนาธรรม 15 ข้อไปกราบเรียนถามพระพุทธเจ้า คือปริศนาเรื่องจอมปลวก หรือ วัมมิกสูตร

จอมปลวกเกิดจากน้ำลายของปลวงที่สร้างขึ้นเป็นก้อนขึ้นมา ปลวกก็เกิด - ตายอยู่ในจอมปลวกประหลาดนี้ … ซึ่งตอนกลางวันเป็นไฟ กลางคืนเป็นควันขึ้นมา มีอาจารย์ที่เป็นพราหมณ์กับศิษย์ชื่อสุเมธะเดินมา อาจารย์ก็สั่งให้ลูกศิษย์ชื่อสุเมธะ เอาศาสตรามาขุด ปรากฏว่าสุเมธะขุดลงไปก็ทำลายจอมปลวก แล้วเจอก้อนเหล็กเป็นลิ่มสลักขึ้นมา อาจารย์ก็ให้ทำลายทิ้งก็เจออึ่ง อาจารย์ก็ให้ยกอึ่งขึ้นเจอทาง 2 แพร่ง อาจารย์ก็ทำลายทาง 2 แพร่งให้ขุดต่อลงไปอีก จนเจอหม้อกรองน้ำด่างก็ยกหม้อกรองน้ำด่างขึ้น พอขุดลงไปก็เจอเต่าทีนี้ก็เอาเต่าออกอีก เจอเขียงสับเนื้อ ยกขึ้นเขียงสับเนื้อขึ้นแล้วขุดต่อลงไปอีกก็เจอชิ้นเนื้อ พอยกชิ้นเนื้อขึ้นแล้วขุดลงไปอีกเจอ “พญานาค หรือ นาค” คราวนี้ห้ามทำอะไรอย่าเบียดเบียนนาคแต่ให้ทำความเคารพนาค ทั้งหมดนี้คือคำถาม 15 ข้อ… ที่เทวดาชั้นพรหมให้ท่านกุมารกัสสปนำทั้งหมดนี้ไปกราบเรียนถามพระพุทธเจ้า....พระพุทธเจ้าพยากรณ์ให้ท่านพระกุมารกัสสปฟังว่า…

จอมปลวก… เปรียบเหมือกายของเรามีธาตุ 4 มีบิดา-มารดาเป็นแดนเกิดเจริญด้วยข้าวสุกและขนมสด ทั้งที่มีการขัดสีนวดฟั้นอยู่เนืองนิตย์ก็มีการแตกสลายเป็นธรรมดา จอมปลวกที่ลุกขึ้นเป็นไฟในกลางวัน เป็นควันในกลางคืน… คือการที่เราคิดการงานในกลางคืน และกลางวันก็ทำงานตามที่คิดในกลางคืน… กายวาจาใจเราเป็นแบบนี้ … พราหมณ์คือพระพุทธเจ้า สุเมธะคือเสขะบุคคล ตั้งแต่โสดาปฏิมรรค...ขึ้นไป ...ศาสตรา คือ อริยปัญญา … ในศาสนานี้มีปัญญาเป็นอันดับสูงสุด ...การขุดคือ การปรารภความเพียรลิ่มสลักหรือกลอน คืออวิชชา ...อึ่ง คือความโกรธความคับแค้น… เหมือนอึ่งที่พอโกรธก็ค่อยๆ พองตัวขึ้นใหญ่ขึ้นๆ ถ้าหยุดความโกรธไม่ได้ก็เริ่มทำลายทำร้ายกัน … ทาง 2 แพร่งคือ วิจิกิจฉา … หม้อกรองน้ำด่าง เวลาช่างย้อมผ้าเขาจะเอาน้ำใส่ในหม้อกรองน้ำด่าง น้ำก็หายไปไม่เหลือ เหมือนเราจะหากุศลธรรมในนิวรณ์ก็ไม่สามารถจะหาได้ … เต่า เปรียบเหมือนขันธ์ 5 .... เขียงสับเนื้อ เวลามีผัสสะอะไรมากระทบทางตา ทางหู พวกนี้เป็นเรื่องของกาม .. ชิ้นเนื้อ… คือนันทิราคะ...นาคหรือพญานาค คือพระอรหันต์ขีนาสพ

เมื่อพระพุทธเจ้าแจกแจงอธิบาย ปริศนาธรรมทั้งหมด 15 ข้อนี้เรียบร้อย ท่านพระกุมารกัสสปก็สำเร็จเป็นพระอรหันต์ที่มีความสามารถในการแสดงธรรมได้วิจิตรพิสดาร...

 

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง

อ่าน "ว่าด้วย การเลือกคบ" อรรถกถา นิโครธมิคชาดก

ฟัง "วัมมิกสูตร" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2561

ฟัง "พระกุมารกัสสปะและพระเจ้าปายาสิ-ความเป็นมา" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2558

ฟัง "พระกุมารกัสสปะและพระเจ้าปายาสิ-ว่าด้วยโลกอื่นไม่มี" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2558

ฟัง "พระกุมารกัสสปะและพระเจ้าปายาสิ-ว่าด้วยชีวะไม่มี" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2558

ฟัง "พระกุมารกัสสปะและพระเจ้าปายาสิ-ว่าด้วยการละทิฏฐิอันชั่ว" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2558

ฟัง "ธรรมบท-เรื่องมารดาของพระกุมารกัสสปเถระ"