เป็นผู้ประเสริฐด้วยสัมมาวาจา

HIGHLIGHTS:

  • การประมาทกล่าววาจาที่ไม่ดีนั้นมีโทษมาก สามารถเสื่อมจากคุณธรรมที่ได้แล้ว , ป่วยหนัก ,อาบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง จึงต้องระวังวาจาของเราให้มากไม่พูดเล่นคะนอง
  • การกล่าววาจาเพ้อเจ้อ พูดคะนองปาก การพูดเสียดแทงนั้นเป็นวาจาที่ไร้ค่า เป็นวาจาที่จะทำให้ไปตกนรกได้
  • การยินดีในความสงัดเงียบ ยินดีในการไม่คลุกคลี ยินดีในการพูดน้อยเป็นสิ่งดี จัดเป็นผู้มีการนอบน้อมต่อธรรม
  • คำพูดนั้นสามารถทำให้เราแยกแยะได้ว่าใครเป็นคนดี หรือ คนไม่ดี
  • พึงวางจิตให้เหมือนแผ่นดิน อากาศ แผ่นน้ำหรือแผ่นหนังแมวป่า คือ การทำจิตให้มีเมตตาอย่างไม่มีประมาณไม่ว่าจะมีใครว่าร้าย พูดส่อเสียด การมีจิตเมตตานี้สามารถช่วยไม่ให้เกิดการเบียดเบียนซึ่งกันและกันได้

บทคัดย่อ

...พระพุทธเจ้าของเราใช้ความพยายามอย่างมากในการตรัสรู้ธรรม การจะบรรลุใช้ความพยายามสูงมาก พระพุทธเจ้าสมณะโคดมมีการทำทุกรกิริยาถึง 6 ปี (ทุกรกิริยา คือ การประมาณตนให้ลำบากเช่นกลั้นลมหายใจ ทานอุจจาระตนเอง อดอาหารบ้าง) ซึ่งเมื่อเทียบกับพระพุทธเจ้าท่านอื่นๆ ก็มีการบำเพ็ญทุกรกิริยา7 วันบ้าง 15 วัน 2 เดือน 10 เดือนซึ่งมีพระพุทธเจ้าทีปังกรและพระพุทธเจ้าโกณฑัญญะทำ 10 เดือนก็นานแล้ว แต่พระพุทธเจ้าสมณะโคดมบำเพ็ญนานที่สุดถึง 6 ปี มีการอธิบายไว้ว่าเป็นเพราะ “กรรมเก่า” ที่พระองค์ทรงตำหนิ ติเตียน ทำไม่ดีกับพระพุทธเจ้าองค์ก่อนเอาไว้ นั่นคือ สมัยที่พระองค์เกิดเป็นโชติปาละมาณพ มีเพื่อนชื่อฆฏิการเป็นช่างหม้อ

นายฆฏิการเห็นหลังคาบ้านตัวเองผุพัง หลังคาวัดก็เช่นกันแต่ของตัวเองดีกว่าเลยนำหลังคาตัวเองไปใส่หลังคาวัด… อยู่มาวันหนึ่งนายฆฏิการก็ชวนโชติปาละ(พระพุทธเจ้าสมณะโคดม)ไปกราบพระพุทธเจ้ากัสสปะซึ่งโชติปาละมาณพได้ตั้งทิฐิความเห็นและคำพูดที่ไม่ถูกต้อง ทั้งมีการชวนถึง 3 รอบก็ไม่ไปและพูดคำพูดถึงพระพุทธเจ้ากัสสปะไม่ดีอีก แต่นายฆฏิการซึ่งเป็นผู้มีอุปการะมากจึงชวนโชติปาละมาณพไปอาบน้ำและเอ่ยชวนจนรอบสุดท้ายนายฆฏิการจึงได้จัดการดึงมวยผมโชติปาละมาณพไปกราบพระพุทธเจ้ากัสสปะด้วยกัน ด้วยผลกรรมแม้เพียงเล็กน้อยที่กล่าวคำพูดไม่ดีแต่ทำกับผู้ที่มีบุญมาก จึงมีวิบากให้ทำทุกรกิริยานานถึง 6 ปี ซึ่งนานกว่าพระพุทธเจ้าพระองค์อื่นที่อย่างมากคือ 10 เดือน ทั้งนี้ก็เพราะเป็นการพูดจาที่ไม่ดีเป็นมิจฉาวาจา แม้ในชาติก่อนๆ พระพุทธเจ้าโคดมจะได้รับการพยากรณ์เป็นพระพุทธเจ้า แต่ก็ต้องไปเกิดในตระกูลมีมิจฉาทิฐิที่ไม่ได้นับถือพระพุทธศาสนา พอใครมาชวนให้ไปกราบพระพุทธเจ้าจึงไม่ได้สนใจ แต่สุดท้าย เมื่อได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้ากัสสปะก็เกิดความเลื่อมใสศรัทธาและบวชบรรพชาในที่สุด แต่ก็ได้ทำกรรมที่ไม่ดีไปแล้ว

ในสมัยปัจจุบัน กระแสข่าวคราวทางโซเชียลมีเดียทั้งเร็วและแรงมากไม่เหมือนสมัยก่อน… เวลาเราได้ข่าวอะไรมาได้ยินอะไรมาให้ตั้งจิตของเราให้ดี เพราะ “การกระทำวาจาที่เป็นบาปนั้นมีโทษ” จะเป็นผู้เสื่อมจากสัทธรรมที่ได้แล้ว ต้องโรคอย่างหนัก ตกลงสู่อบาย...เราจะต้องระวังวาจาของเราให้มาก พระพุทธเจ้าเคยตรัสเตือนสามเณรราหุลว่า ก่อนที่จะพูดอะไรต้องใคร่ครวญให้ดีเสียก่อน ว่าเบียดเบียนตนเองและผู้อื่นหรือไม่ “ถ้าเป็นวาจาที่ไม่มีประโยชน์ ไม่เบียดเบียนตนเองแต่เบียดเบียนผู้อื่นก็อย่าได้พูดออกไป แต่ถ้าเป็นวาจาน่าฟัง ฟังแล้วร่าเริง ไม่มีโทษ ไม่เบียดเบียนผู้อื่นและตนเองถือเป็นวาจาที่ดี … การพูดมากแต่ถ้าเป็นคำพูดออกมาแล้วไม่มีประโยชน์ มีแต่ทิ่มแทงคนอื่นตรงนี้ไม่ดี”

การยินดีในความสงัดเงียบ ยินดีในการไม่คลุกคลี ยินดีในการพูดน้อยเป็นสิ่งดี เป็นการเคารพนอบน้อมต่อธรรม ต่อคำสอนของพระพุทธเจ้า… คนเราที่จะมีความเยือกเย็น นอบน้อมต่อธรรมะได้ ยังปฏิบัติตามธรรมได้ ถ้าทำได้เฉพาะมีผัสสะที่น่าพอใจมากระทบนั้นยังถือว่าเยือกเย็นไม่จริง ถ้าเมื่อไหร่เรามีเรื่อง มีข้อสอบ มีผัสสะไม่ดีต่างๆ เข้ามายังว่าง่ายเอื้อเฟื้อต่อคำสอนได้ ยังสงบเสงี่ยมได้อยู่หรือไม่ นี่คือสิ่งสำคัญ … เราจะต้องรักษาระวังจิตของเราให้ดี พระพุทธเจ้าให้พูดวาจาที่เป็นอริยะ คือสิ่งใดเห็นก็บอกว่าเห็น … ระวังการพูดที่เป็นข้อเสียของคนอื่นเพราะเป็นคำของอสัตบุรุษ คนที่ไม่ดีก็สามารถดูได้จากคำพูด คนที่เอาเรื่องไม่ดีของคนอื่นมาพูดก็เหมือนมีคำพูดเหม็นๆ ออกจากปาก มีจิตเป็นฝีกลัดหนองอยู่ในภายใน ยังรวมถึงการยกตน โอ้อวดตัวเองเต็มที่

วิธีการปิดกั้นป้องกันจิตของเรามี 4 อย่างที่พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบไว้คือ ทำจิตให้เหมือนแผ่นดิน เหมือนอากาศ เหมือนน้ำ เหมือนแผ่นหนังแมวป่าขนฟู… คือ การให้เรามีจิตอันประกอบไปด้วยกับเมตตา เป็นจิตไพบูลย์ใหญ่หลวงไม่มีเวรไม่มีพยาบาท ต่อคนที่ทั้งอยู่ใกล้และไกล ทั้ง 4 เท้า 2 เท้า ทั้งมีตัวและไม่มีตัว ให้ทั้งคนที่เคยช่วยเหลือเราหรือคนที่ทำร้ายเราก็ตาม แผ่ให้หมดเลยมีเมตตาอย่างไม่มีประมาณไม่ว่าจะมีใครว่าร้าย พูดส่อเสียด การมีจิตเมตตาจะสามารถช่วยไม่ให้เกิดการเบียดเบียนซึ่งกันและกันได้

 

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง