มรรค 8 ที่พึ่งอันเกษม

  • สติปัฏฐาน 4 คือการทำให้เกิดสัมมาสมาธิ
  • การมีสัมมาทิฐิจะทำให้เกิดการทำจริงแน่วแน่จริง
  • การตริตรึกไปสิ่งใดมากจะทำให้จิตน้อมไปในสิ่งนั้นมาก
  • มรรค 8 คือแก่งหินที่เกาะได้พึ่งได้ ทำให้ภพชาติสั้นลงได้

การฟังธรรมะนั้นจะต้องมีการปฏิบัติไปด้วย เพื่อให้ธรรมะเข้าไปสู่ในใจเรา ธรรมะจะมาคิดใคร่ครวญ ด้วยความคิดทางตรรกะบางทีมันก็ลงกันไม่ได้ไม่สามารถทำกิเลสให้ลดลงไปได้ ยิ่งถ้าคิดว่าเธอถูกฉันผิดก็จะยิ่งเป็นการเพิ่มพูนกิเลสมากกว่าและทำให้ผิดจุดประสงค์ของธรรมะ เพราะฉะนั้นการฟังธรรมะก็ควรมีการฝึกปฏิบัติไปด้วย การปฏิบัติก็มีทั้งเป็นรูปแบบการหลับตานั่งสมาธิในวัด หรือ รูปแบบในการใช้ชีวิตประจำวันที่ให้เรามีความเมตตาต่อกัน พูดจริง ไม่เสียดสีกัน ให้มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ซึ่งเมื่อเราฝึกอยู่ในองค์ของมรรคเป็นประจำจะช่วยให้ในเรื่องการฝึกสมาธิที่เป็นรูปแบบ

การที่เราคิดว่าจะเริ่มฝึกสมาธินั่นแสดงให้เห็นว่าเรามี “สัมมาทิฐิ” ขึ้นมาแล้ว การที่เราจะมีสัมมาทิฐิก็คือเราละมิจฉาทิฐิไปได้แล้ว และการที่เรามีความเพียรตั้งใจทำอย่างใดอย่างหนึ่งนั้น นั่นคือ “สัมมาวายามะ” การจะละสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ไม่ดี ทำแต่สิ่งดีๆ ทำให้เห็นว่าเรามี “สัมมาสติ” เกิดขึ้นแล้ว ...เมื่อเรามีทั้งสัมมาทิฐิ สัมมาวายามะ และสัมมาสติแล้วเราจะมาเพิ่มกำลังเหล่านั้นกััน … เราจะเริ่มที่สัมมาสติก่อน สิ่งไหนที่มีจิตเข้าไปจ่อสิ่งนั้นจะยิ่งเพิ่มมีกำลัง เหมือนเราฉายไฟไปในที่มืด ฉายไปตรงไหนตรงนั้นก็จะสว่าง เช่นเดียวกับจิตของเราตริตรึกไปทางไหนมันก็จะน้อมไปทางนั้น น้อมไปเรื่องใดสิ่งนั้นก็จะมีกำลัง … การเริ่มตั้งสติขึ้นมานี้ก็สอดคล้องกับสิ่งที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ที่เพิ่งมีไม่นานและยังไม่ได้บอกใครสอนใคร และสิ่งแรกที่พระพุทธเจ้าท่านคิดขึ้นมาก่อนก็คือเรื่อง สติปัฏฐาน 4 (สัมมาสติ) ให้เราฝึกตั้งสติก่อนเป็นอันแรก … ตั้งกายตรงคู้ขาเข้ามาโดยรอบ จะหลับตาก็ได้จะลืมก็ได้ จิตของเราไม่มีรูปร่างไม่มีความเป็นก้อนมันเคลื่อนไปได้ เดี๋ยวคิดถึงคนนั้นคนนี้ไปได้ทั่วทุกมุมโลก ทั้งอดีตและอนาคต… จิตไปเกาะเกี่ยวเรื่องใด สิ่งนั้นก็จะทำให้จิตตั้งอยู่ได้… จิตสามารถเข้าไปเกาะไปจับในสิ่งที่เรารู้มาแล้วหรือยังไม่เคยเจอสามารถก้าวลงในเรื่องอดีตไปเกาะไปรับรู้ได้ … นี่คือลักษณะการทำงานของจิตที่ไปก้าวลงซึ่งเรียกว่าวิญญาณ … พอมีการก้าวลงรับรู้แล้วก็ตอบสนองปรุงแต่งไปเป็นมโนกรรม วจีกรรม โดยจิตจะควบคุมความคิดวาจา คุมกายไปจากการที่ก้าวลงไปในสิ่งต่างๆ … สิ่งต่างๆ เหล่านั้นที่ทำให้จิตเข้าไปก้าวลงไปจะทำให้เกิดสภาวะขึ้นมาทันที… เพราะจิตเป็นสิ่งที่เคลื่อนไปได้ รับรู้ได้ การที่จิตเข้าไปตั้งตรงนั้นเรียกว่าเป็นภพเป็นสภาวะ แต่ปัญหาคือสิ่งที่ทำให้จิตเป็นสภาวะตั้งลงอยู่ได้ ลักษณะของสภาวะนั้นเป็นสภาวะยังไง?

ถ้าสภาวะนั้นมีสิ่งที่ให้ยึดถือมีตัณหางอกงามขึ้นมันจะไม่เกษมไม่ดี… เปรียบเหมือนเราล่องลอยกระแสน้ำ… เห็นกองผักตบชวาหวังให้เป็นที่พึ่งก็พึ่งได้สักพักหนึ่งเพราะเมื่อกระแสน้ำแรงขึ้นกอผักตบชวานี้ก็แตกไปเป็นที่พึ่งให้ไม่ได้… เราจะต้องสังเกตจิตของเราให้ดี… อย่าไปเกาะกอผักตบชวานั้นเพราะ พอไปเกาะแล้วยึดแล้วเมื่อเจอน้ำแรงๆ ก็แตกออกแยกออกเราอย่าไปยึดตรงนั้น อย่ายึดถือในสิ่งที่ทำให้จิตเป็นก้อนเป็นสภาวะเพราะมันจะทำให้เจ็บให้ทุกข์ได้ แต่จิตต้องมีที่อยู่… ประเด็นคือเกาะอยู่กับอะไรแล้วจึงจะดี เกาะกับอะไรแล้วไม่ดี … เครื่องมือที่พระพุทธเจ้าให้ไว้ก็มีหลายอย่างคือลมหายใจ การระลึกถึงคุณงามความดีท่านเป็นพุทธานุสติ หรืออาปานสติก็ได้ซึ่งก็จัดเป็นภพให้จิตก้าวลงได้เหมือนกัน เป็นเครื่องเกาะได้ เป็นที่พึ่งได้เปรียบเหมือนแก่งหินที่มีความมั่นคงกว่ากอผักตบชวา…แก่งหินเป็นสภาวะทำให้จิตของเรามีภพหรือสภาวะน้อยลง ถ้าจิตมาเกาะในสภาวะนี้จะทำให้จิตคลายความกำหนัดลงการน้อมลงก้าวลงไปที่อื่นก็จะน้อยลง ภพชาติในการเกิดก็จะสั้นลงๆ เพราะสภาวะนั้นจิตมีความรู้ว่าไม่ต้องก้าวลงไปยึดถือสิ่งต่างๆ ไม่ต้องปรุงแต่งตามสิ่งต่างๆ อันเป็นผลของสติที่ตั้งขึ้นเรียกว่า “สัมมาสติ” ...สิ่งที่ทำให้สภาวะต่างๆ สั้นลงไปนั่นคือ มรรค8 ซึ่งในกรณนี้เป็นภพที่จะทำให้คลายกำหนัดทำให้จิตอ่อนลง คลายความยึดถือลง ระงับลงจากการปรุงแต่ง

มรรค 8 มีคุณสมบัติเหมือนขันธ์ 5 ทำให้เกิดการปรุงแต่งได้เหมือนกันทำให้เกิดภพได้เหมือนกัน แต่เส้นทางมันไปคนละทาง ขันธ์ 5 ทำให้เกิดการแยกแตกไปได้หลายส่วน ส่วนมรรค 8 ทำให้การก้าวไปต่อนั้นลดลง ระงับลง เย็นลงและงวดลงเป็นการปล่อยสิ่งที่ไม่ดีมาเกาะสิ่งที่ดี...

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง

อ่าน พระไตรปิฎก เล่มที่ 10 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 2 ทีฆนิกาย มหาวรรค

อ่าน "อนุสติ" พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์

ฟัง "หลักการฝึกสมาธิเบื้องต้น" ออกอากาศเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2556

ฟัง "ละอาสวะด้วยการเจริญสติปัฏฐาน ๔" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2560

ฟัง "อนุสติสิบคือสติปัฏฐานสี่" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2559

ฟัง "อนุสติสิบเป็นที่แล่นไปสู่วิมุตติ" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2556