การละกิเลสหกอย่าง

  • หลักอปริหานิยธรรม คือ ข้อปฏิบัติหรือธรรมอันเป็นเหตุไม่ให้เกิดความเสื่อมมี 7 ข้อ
  • เหตุแห่งความแตกกันของเหล่ากษัตริย์ลิจฉวี

คนเราทุกคนควรตั้งใจทำความดี อดทนไม่ย่อท้อ มีความเพียรเพื่อที่จะทำให้อกุศลธรรมละออก หลุดลอกออก ในขณะเดียวกันก็จะทำให้กุศลธรรมเพิ่มมากขึ้นด้วย ทำให้จิตใจผู้นั้นดีขึ้น สว่างขึ้น และผู้อื่นที่อยู่รอบข้างก็จะได้รับผลดีนั้นด้วย

กิเลสเครื่องเศร้าหมองของจิตที่จะพึงละได้ด้วยกระบวนการ 6 อย่าง อันได้แก่

  1. ละด้วยการสังวร คือการสำรวมอินทรีย์ เมื่อรับรู้ผ่านอายตนะทั้งหกแล้วจะต้องไม่ลุ่มหลง เคลิบเคลิ้มในสิ่งที่น่ายินดีพอใจ และต้องไม่ขยะแขยงเกลียดชังในสิ่งที่ไม่เป็นที่ยินดีพอใจด้วย วิธีที่จะช่วยบรรเทากิเลสที่จะเกิดขึ้นได้และสำรวมระวังมากขึ้น นั่นคือ “การแยกแยะออกเป็นส่วนๆหรือเห็นเป็นแค่ธาตุ” กับ “การมองภาพรวมทั้งหมด”
  2. ละด้วยการเสพ คือการพิจารณาในเรื่องของการเสพปัจจัยสี่ รวมถึงเรื่องที่จะทำให้ราคะ โทสะและโมหะเกิดขึ้นด้วย โดยพิจารณาถึงอรรถประโยชน์ในการเสพของเหล่านั้นด้วยความจำเป็น
  3. ละด้วยการอดกลั้น คือการอดทนต่อผัสสะที่ไม่น่าพอใจ ความอดทนไม่ใช่การเก็บกด ต้องเป็นความอดทนที่จะไม่ให้ไหลไปตามอำนาจกิเลส ไม่ให้อกุศลธรรมเกิดขึ้นในใจ
  4. ละด้วยการบรรเทา คือการละความคิดที่เป็นไปในทางกาม ทางพยาบาทและเบียดเบียนออกไป หากมีกิเลสเกิดขึ้นก็อย่าเอาจิตไปข้องแวะ ปล่อยมันไป แล้วทำให้มีสติสัมปชัญญะตั้งขึ้นได้
  5. ละด้วยการงดเว้น คือการละกิเลสด้วยการหลีกเลี่ยงไม่ไปในสถานที่อโคจรต่างๆ การไม่คบกับคนชั่ว งดเว้นในที่ที่จะมีสัตว์ดุร้าย ของเหม็น ของโสโครก เป็นต้น
  6. ละด้วยการภาวนา คือการพัฒนาจิตของเราให้มีสติ สมาธิ และความสงบระงับให้เกิดขึ้น หรือที่เรียกว่า “โพชฌงค์เจ็ด” นั่นเอง

คนที่ปฏิบัติตนเพื่อละกิเลสได้ด้วยกระบวนการทั้งหกข้างต้นนี้ สามารถปฏิบัติด้วยกันทั้งหมดหรือเลือกทำอย่างใดอย่างหนึ่งขึ้นกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ผัสสะอันเป็นที่ตั้งของราคะ โทสะ โมหะที่ไม่เท่ากัน ดังนั้นจึงต้องฝึกฝนบ่อยๆ ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงวิธีการตลอดเวลา เพื่อเพิ่มกำลังสติของเราให้มีความชำนาญ ช่ำชอง และรู้จักวาระจิตของตนเอง จนมีความแจ่มแจ้งมากขึ้น จึงจัดว่าเป็นผู้ที่ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติตรงแน่นนอน และปฏิบัติเพื่อรู้ธรรมอันเป็นเครื่องออกจากทุกข์ด้วย เป็นผู้ที่สามารถใช้ธรรมได้อย่างถูกต้องเรียกว่า “ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม”

 

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง