อริยสัจสี่ (ตอนที่ 1) : โครงสร้างของอริยสัจสี่

HIGHLIGHTS:
  • ส่วนประกอบที่สำคัญและหน้าที่ของอริยสัจสี่
  • สิ่งที่เราควรปฏิบัติเมื่อพบอริยสัจสี่

บทคัดย่อ

 

พระพุทธเจ้าทรงอธิบายเรื่องอริยสัจสี่ครั้งแรกจากเทศนากัณฑ์แรกหรือการแสดงปฐมเทศนาให้กับปัญจวัคคีย์ทั้งห้าในหัวข้อเรื่อง “ธรรมจักรกัปปวัตนสูตร” นอกจากนั้นยังเป็นหัวข้อธรรมหลักที่ท่านทรงสอนตลอดอายุพุทธกิจ 45 พรรษา เพราะเป็นองค์ความรู้หลักที่สัมมาสัมพุทธะเท่านั้นจะทรงรู้ได้ เป็นความรู้ที่ไม่มีใครเหมือนและไม่เหมือนใคร เป็นความรู้ที่พลิกผัน เปลี่ยนแปลง หมุนทวนองค์ความรู้ในสมัยก่อนทั้งหมด

 

ก่อนอื่นเราควรต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ไม่ว่าจะเป็นสมัยใดๆจะพบปัญหาหนึ่งคือ คนทั่วไปจะมีความเชื่อว่าสุขหรือทุกข์เกิดจากผู้อื่นที่เป็นใหญ่ มีฤทธิ์ มีอำนาจบันดาลให้เกิดขึ้นกับเราได้ เช่น พระราชา เทวดาอินทร์พรหมบนชั้นฟ้า เป็นต้น ซึ่งสวนทางกับคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าโดยสิ้นเชิงโดยหลักการนั้นคือ “อริยสัจสี่” โดยมีโครงสร้างที่สำคัญดังนี้

  1. ทุกข์ คือ ขันธ์ห้า มีลักษณะของมัน เป็นสิ่งที่ทุกคนต้องพบเจอ ได้แก่ การเกิดแก่เจ็บตาย ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กายทุกข์ใจ ความคับแค้นใจ เป็นต้น
  2. สมุทัย คือ เหตุแห่งการเกิดทุกข์ ซึ่งก็คือ ตัณหา สิ่งที่ทำให้เรายึด รู้สึกถึงความเป็นตัวเราของเรา
  3. นิโรธ คือ ความดับไม่เหลือหรือการจางคลายของตัณหา (ทุกขนิโรธะ)
  4. มรรค คือ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับ ซึ่งพระพุทธเจ้าได้ทรงอธิบายถึงเรื่องของอริยมรรคมีองค์แปด

 

หลักการที่สำคัญของอริยสัจสี่คือ เหตุและปัจจัยที่อาศัยเกื้อกูลกันทำให้เกิดขึ้นหรือดับลงได้ โดยสามารถแบ่งออกเป็น 2 กอง อันได้แก่

  • กองที่หนึ่ง หากขันธ์ห้าและตัณหามาอยู่ด้วยกัน อาศัยกันและกันจะทำให้เกิดเป็นทุกข์และสมุทัยขึ้นทันที
  • กองที่สอง ทั้งความดับไม่เหลือของตัณหาและอริยมรรคมีองค์แปดก็ต้องอาศัยกันและกัน ทำให้เกิดเป็นปฏิปทาและนิโรธที่จะทำให้พ้นทุกข์หรือดับทุกข์ได้

 

หน้าที่ของเราที่ควรทำหรือปฏิบัติเมื่อพบอริยสัจสี่ ซึ่งจัดว่าเป็นการรวมการปฏิบัติไว้ในนั้นอยู่แล้ว โดยต้องทำให้ถูกต้องทั้งวัตถุประสงค์และหน้าที่ของแต่ละส่วน มีรายละเอียดดังต่อไปนี้

  1. ทุกข์ ต้องรอบรู้ (ปริญญา) ทำความเข้าใจเหตุเกิดไม่ว่าจะเป็นทุกขเวทนาหรือสุขเวทนาก็ดี
  2. สมุทัย ต้องละ วาง หรือทิ้งทันที
  3. นิโรธ ต้องทำให้เกิดขึ้น ทำให้แจ้ง
  4. มรรค ต้องทำให้เจริญ หากไม่มีต้องทำให้มี หรือหากมีน้อยต้องทำให้เกิดมาก

 

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง