ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ

HIGHLIGHTS:

  • ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
  • ศีล ศรัทธา และช่องทางคือใจ จะสามารถทำธัมมานุธัมมปฏิปัตติให้เกิดขึ้นได้

บทคัดย่อ

ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ คือการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม หมายถึง ให้มันได้ผลทำอย่างดี

ถ้าเราเปรียบเทียบเหมือนกับเอานมที่ใส่สารหมักมาแล้วมาปั่น ถ้าเอามาปั่นมาคนแค่สัก 2-3 แกร้ก เอ..ทำไมมันไม่เป็นเนย ก็ทำถูกแล้วน่า อ่านคู่มืออยู่ รู้อยู่ แต่เวลาทำจริงๆ เอา 2 3 แกร๊ก แล้วคิดว่า...มันไม่ถูกมันไม่ใช่ไม่ได้ อันนี้ยังไม่เรียกว่าเป็น ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ ยังไม่ได้เป็นการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม การกระทำที่ควรทำกับนมที่ใส่สารหมักแล้ว คุณจะต้องเอามาปั่นมาคน ปั่นไปอีกคนไปอีกจนกระทั่งมันข้นขึ้นมา อันนั้นมันถึงจะเรียกว่าเริ่มใช้ได้ ให้มันถึงจุดถึงความเหมาะสมของเขา ที่มันควรจะเป็น ซึ่งแต่ละคนแต่ละท่าน แต่ละเรื่องเนี่ยมันแตกต่างกัน ความเหมาะสมถึงจุดของมัน มันมีอยู่ เป็นการปฏิบัติที่เราให้ถึงความเหมาะสม ให้ถึงจุดที่มันจะได้ผลขึ้นมา ซึ่ง แต่ละคนไม่เท่ากัน ไม่เหมือนกัน เพราะว่าส่วนประกอบ ข้อมูลต่างๆ สภาพจิตใจ อาสวะที่สะสมเอาไว้มีความแตกต่างกันทั้งสิ้นทั้งนั้นเลย เราจะมีการปฏิบัติธรรมให้มันสมควรแก่ธรรมะได้ พื้นฐานส่วนประกอบส่วนประสมที่เราจะต้องมี ในการที่เราจะพิจารณาตัวเราเองให้ได้ว่า มันยังขาดตรงไหน ทำได้หรือยัง มันมาถูกทางไหม

ในข้อแรก นั่นคือเรื่องของศีล ศีลคือความเป็นปกติ ความเป็นปกติอยู่ในชีวิตประจำวันของเรา ในเรื่องการพูด การกระทำทางกาย ในเรื่องของอาชีวะด้วย เราทำให้มันดีแล้วหรือยัง ข้อไหนที่เรายังบกพร่องอยู่ ถ้ายังมีอยู่ใช่ไหม การปฏิบัติธรรมที่มันจะสมควรแก่ธรรมเนี่ยมันก็จะยังไม่ถึงจุดของมัน มันก็จะมีที่แหว่งอยู่ตรงนี้ ศีลตรงที่มันยังไม่มียังทำไม่ได้อย่าเอาจิตไว้ตรงนั้น เอาตรงที่เราทำได้ก่อน คืออาจจะยังทำได้ไม่หมดเต็มที่ ยังไม่ถึงจุดที่ควรจะต้องทำได้ แต่อย่างน้อยยังมีบ้าง เราเอาตรงนี้เอาไว้ หรือถ้ามีแล้วก็ ทำให้มันดียิ่งขึ้นไป คนที่จะมาทำศีลได้ให้ละเอียด ไม่ใช่แค่ว่าเขาไม่รู้หรอกว่าศีลนี่เป็นยังไง รู้อยู่แต่ว่าทำไม่ได้ ก็เพราะว่าไม่มีกำลังใจ คือกำลังใจมันไม่พอ ทีนี้จะทำยังไงให้กำลังใจเพิ่มได้ กำลังใจเพิ่มได้มาจากศรัทธา

ข้อที่ 2 คือ ศรัทธา คือความมั่นใจ ความเชื่อใจ ความลงใจ ความเลื่อมใส พูดง่ายๆ คือความรักกันนี่แหละ ในอะไร ในพระพุทธเจ้า ในการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้ามีมากน้อยแค่ไหน มีความศรัทธาในพระธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว มีสังโฆด้วย มีความเลื่อมใสหยั่งลงมั่นไม่หวั่นไหวมั้ย เราจะทำธรรมะให้มันปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมเข้าถึงแก่นได้ มีศรัทธาแล้ว ศรัทธาเรามันหัวเต่ามั้ยหรือว่ามั่นคงอย่างไร ศรัทธาในการปฏิบัติของเราเนี่ยมันทำให้เกิดกำลังใจ ตัวศรัทธาเนี่ยสำคัญ เพราะว่ามันจะเป็นจุดที่ให้เกิดความเพียรคือกำลังใจ วิริยะนี่คือกำลังใจ ความกล้า กำลังจิตความเข้มแข็งในการที่เราจะทำศีลให้เกิดขึ้น ทำสมาธิทำปัญญาให้เกิดขึ้น ทีนี้ศรัทธาที่ข้าพเจ้าพูดถึงว่า มันคือความเลื่อมใสความลงใจความมั่นใจเนี่ย เป็นลักษณะเดียวกันกับความรักความเชื่อใจกัน อย่างเช่นชายหนุ่มกับหญิงสาวสามีภรรยาแต่เป็นลักษณะที่ยังเจือด้วยกามอยู่ ถ้าเราเอาเรื่องของกามนี้ออกไป เหลือแต่ความมั่นใจความลงใจกันความรักที่เป็นชนิดบริสุทธิ์ ไม่ต้องการผลตอบแทนหรือความยินดีพอใจในการที่เค้าทำดีในการที่เค้าเป็นคนแบบนี้ ความยินดีพอใจนั้นน่ะคือความศรัทธา คือลักษณะของความเลื่อมใส คือลักษณะของความลงใจ มั่นใจกัน มันจะมาในแนวนี้ไม่ได้อยู่ที่เนื้อหนัง ไม่ได้อยู่ที่ธาตุ 4 ดินน้ำไฟลม ถ้าเป็นสังโฆวางไว้ที่การปฏิบัติ จะบุคคลนั้นบุคคลนี้สงฆ์รูปใดจะเป็นสมมติสงฆ์อริยสงฆ์หรือแม้แต่คนที่อยู่ข้าง ๆ เรา เป็นฆราวาสคู่ครองศัตรูมิตร หรือเป็นครูบาอาจารย์พระเจ้าพระสงฆ์ต้องไว้ที่การปฏิบัติ ถึงแม้เป็นศัตรูก็ตาม ให้เราตั้งจิตของเราเอาไว้ตรงที่การปฏิบัติดีของเค้านั้น ถ้าเป็นพระธรรมเอามาตั้งไว้ที่คุณของพระธรรม นั่นคือการที่เป็นอกาลิโก เป็นของที่ไม่ประกอบด้วยกาลเวลา เป็นสิ่งที่สามารถทำได้ปฏิบัติได้ ถ้าเป็นพุทโธก็คือที่การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า เอาตรงนี้ตั้งไว้ที่ตรงนี้ เราจะทำให้ส่วนประกอบที่ 2 คือเรื่องของศรัทธาทำให้มันเต็มขึ้นถึงจุดของมันได้ ทำให้เกิดมีความเพียรมีการทำจริงแน่วแน่จริงเป็นกำลังใจ ทำให้เริ่มมีการปฏิบัติในทางศีลให้เกิดขึ้นได้

นอกจากศีล นอกจากศรัทธาแล้ว สิ่งที่จะทำให้ธรรมะให้มันมีการปฏิบัติเกิดขึ้นจนถึงค่าที่ควรจะเป็นได้ ข้อ 3 นั้นคือในเรื่องของทางจิตใจ ทางกายทางวาจา เราคุมด้วยศีล นำมาตามเส้นทางมา ถ้าเรายังไม่ไปเรายังไปไม่ได้นั่นคือนำมาด้วยศรัทธาใช่ไหม เอาศรัทธานำศีลมาแล้วเนี่ย มันจะเริ่มเข้าสู่ในใจของเรา ในช่องทางคือใจ ใจนี่เป็นช่อง ทางการปฏิบัติธรรมทั้งหมดนี่ที่มีศรัทธานำมาแล้วยังทำไม่ได้เนี่ยนะ แต่มีความมั่นใจตรงนี้แหละ เชื่อใจแล้วลงใจแล้ว มันก็จะนำมาในช่องทางคือใจนี่แหละ ไม่ว่าจะเป็นช่องทางคือกาย ช่องทางคือวาจา มันก็จะต้องเริ่มมาจากช่องทางคือใจนี้ ในช่องทางคือใจที่เป็นที่รวมลงของอินทรีย์ทั้งหลาย ตาหูจมูกลิ้นกาย จะมีใจเป็นที่แล่นไปสู่ ใจเป็นช่องทางที่จะรับได้เฉพาะส่วนที่เป็นธรรมารมณ์ทั้งหลาย ธรรมารมณ์คือส่วนที่เป็นนามธรรมทั้งหมดเลย ความรู้สึก ในที่นี้หมายถึงเวทนา สุข ทุกข์ เราจะให้ธรรมะที่มีการปฏิบัติอย่างดี เป็นธัมมานุธัมมปฏิบัติ เกิดขึ้นในช่องทางคือใจของเราได้ ด้วยการที่ว่า ถ้าในช่องทางคือใจของเรา มันมีเรื่องวุ่นวายอะไรต่างๆ มากมาย มีสิ่งที่เป็นอกุศลธรรมเกิดขึ้น เราสำรวจดูในช่องทางคือใจของเรา มีสิ่งที่เป็นกุศลหรืออกุศลอยู่มาก ถ้ามีสิ่งที่เป็นอกุศลอยู่มาก มีความไม่ดีอยู่เนี่ย จิตมันก็จะน้อมคล้อยไปตามทางนั้น มันก็จะไปในทางต่ำ มันก็จะพาให้จิตใจที่มีลักษณะนี้ไปสู่ในที่ที่มันไปตามลักษณะของอกุศลก็คือไม่ดี เข้าไปในสู่อบายทุคติวินิบาตและก็นรก กำเนิดเดรัจฉานเป็นเปรตเป็นอสูรกายเป็นสัตว์นรกไป ถ้าเผื่อว่ากายอาจจะยังไม่ไป กายยังอยู่ในมนุษยโลกนี้อยู่ แต่คำพูดคำจาการกระทำเนี่ย มันเบียดเบียนกันเหมือนสัตว์เดรัจฉาน สัตว์ใหญ่เบียดเบียนสัตว์ที่มีกำลังน้อยกว่า หรือมีความคิดอาฆาต มีความคิดประทุษร้ายเหมือนกับสัตว์นรก นี่แหละมันจะพาไปทางนั้นแล้ว ถ้ากายนี้แตกทำลายดับไป เกิดกายใหม่ขึ้นมาตามสภาวะจิตแบบนั้น กายก็จะได้กายของสัตว์นรกได้กายของสัตว์เดรัจฉานได้กายของจิตที่มีสภาวะอย่างนั้นๆ เรามาตรวจสอบในข้อที่ 3ในช่องทางคือใจของเรานี่มีสิ่งที่เป็นกุศลหรืออกุศลอยู่มาก เราจะทำให้มันปฏิบัติให้ถึงจุดของเขาได้อกุศลธรรมมันจะลดลง ต้องเอาอกุศลธรรมออกไป เพิ่มสิ่งที่เป็นกุศลธรรมเข้ามา ทำจิตใจนั้นให้มันนุ่มนวลเข้ากัน ดูกันตรงที่ว่าเวลามีผัสสะนี่ คุณวุ่นวาย ลุ่มร้อนเร่าร้อน บ่อยๆ หรือเปล่า อันนั้นคือมีโทสะมาก หรือในลักษณะที่ว่า ชอบลุ่มหลงพอใจในผัสสะนี่คือลักษณะว่าราคะมาก หรือเห็นอะไรได้ยินอะไรแล้ว..เอ..มันอะไร งงๆ มึนๆ ไม่เข้าใจสถานการณ์ ไม่มีความแจ่มแจ้งไม่ทะลุปรุโปร่ง อันนี้ก็มีโมหะมาก ถ้ามีราคะโทสะโมหะมากเนี่ย อันนี้อกุศลแน่นอน มันอยู่ในใจของเรา มันจะทำให้เศร้าหมองไม่ดีมึนงง ถ้าเป็นราคะก็หิว โทสะก็ร้อน ถ้าโมหะก็มืด อยู่ในช่องทางคือใจนี้ ถ้ามันมีโมหะอยู่มากการที่จะทำธรรมะปฏิบัติให้มันสมควรแก่ธรรมได้เนี่ยมันจะได้น้อย เพราะมันจะมาเข้ากันไม่ได้ เวลาเราจะเอามันออกไป คุณเพิ่มปริมาณความดีนี้ เพิ่มปริมาณธรรมะที่จะมาปฏิบัติให้มันสมควรแก่ธรรมะได้ ส่วนประกอบที่ดีเราใส่เข้ามา อะไรบ้าง ทิฏฐิความเห็นที่ว่าเป็นสัมมาทิฏฐิเราต้องใส่เข้ามา ความเข้าใจนั่นเอง เข้าใจว่าอริยสัจจ์ 4 เป็นอย่างนี้ ทุกข์เป็นอย่างนี้ ทำความเข้าใจในเรื่องทุกข์สมุทัยนิโรธมรรค เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องเพิ่มตรงนี้ลงมา ข้อที่ 2 สัมมาสังกัปปะ คือความคิดความดำริที่ให้มันถูกต้อง เราเห็นคนนี้เราจะคิดกับเขาไม่ดีนั่นเป็นเทือกของราคะโทสะโมหะ ให้มองให้มันทะลุถึงข้างในว่า เขาดียังไง มองข้ามส่วนที่เป็นกามไป หรือว่าในคนที่เราไม่ชอบใจ อย่าไปมองส่วนที่เขาไม่ดี แต่ให้มองทะลุผ่านพยาบาทเข้าไป ให้เห็นถึงความดีของบุคคลนั้น นี่คือในจิตใจ ในจิตใจให้พิจารณาอย่างนี้ ความคิดในทางกามความคิดในทางพยาบาทมันก็จะละไปได้ ให้มีสัมมาสังกัปปะได้ ในข้อที่ 3 4 5 นั่นคือสัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ และสัมมาอาชีวะ นั่นเป็นข้อปฏิบัติในทางกาย อ้าว..ทำไมกายมาอยู่ในช่องทางคือใจ ที่ต้องมีอยู่ในใจเพราะว่ามันจะคุมมือคุมปากเรา ตรงนี้จะทำให้เกิดความเข้ากัน นอกจาก สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ ในข้อที่ 4 5 6 ก็ยังมีสัมมาวายามะคือความเพียร การทำจริงแน่วแน่จริงในสิ่งต่างๆ เหล่านี้ ถ้าเผื่อว่าเราไม่มีข้อนี้ บางทีกุศลธรรมที่เรามีมันไม่ได้ขยายต่อ จะไม่สามารถที่จะให้มันคงอยู่อย่างต่อเนื่อง มันจะไม่สามารถ Sustain สิ่งนี้ได้ จะไม่สามารถที่จะทำให้ธรรมะที่ดีๆ ที่เราตั้งใจว่าจะทำให้มันปฏิบัติธรรมถึงจุดที่เขาจะต้องเป็นได้มันจะคงอยู่ไม่ได้ การทำความเพียรจึงต้องมีอยู่ตลอดเวลา มากบ้างน้อยบ้างปรับเอาให้มันมีความสมดุลย์ ส่วนข้อถัดมาคือสติ สัมมาสติคือการที่ให้เราระลึกอยู่เสมอ ให้เราคอยตรวจสอบตรวจตรา พระพุทธเจ้าเปรียบสติเป็นเหมือนเครื่องตรวจหา มันดีตรงไหนไม่ดีตรงไหน ดีตรงไหนเราเพิ่ม ไม่ดีตรงไหนเราปรับลด สตินี่จะเป็นตัวที่จะตรวจสอบตรวจตราตรงนี้ จะมีความเข้ากันมีความเสมอกัน ความเข้ากันความเสมอกันความนุ่มนวลเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน นั่นคือสมาธิ คือสัมมาสมาธิ

 

 

3 อย่างนี้ ไล่มาตั้งแต่ในเรื่องของทางกายทางวาจาคือศีล ในเรื่องของศรัทธา และในช่องทางคือใจ จะสามารถทำ ธัมมานุธัมมะปฏิบัติคือการปฏิบัติธรรมให้สมควรแก่ธรรม ให้มันคุ้มค่ากับเวลาที่เราฟังธรรมไป ฟังแล้วไม่ใช่ทะลุออกหูแต่ให้มันเข้าสู่ในช่องทางคือใจ ออกมาทางคือกายวาจา มีศรัทธาตั้งมั่นไว้ จะทำให้การฟังธรรม การปฏิบัติธรรมของเราเกิดประโยชน์ขึ้นมากแน่นอน

 

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง