สากัจฉาธรรม - อกุศลวิตกแก้ได้...ด้วยธรรมะ

HIGHLIGHTS:
  • หลักการสำคัญโดยละเอียดของ “เมฆิยสูตร”

บทคัดย่อ

 

คำถาม ๑: จาก “เมฆิยสูตร” ใจความว่า “วิตกอันเลวทราม วิตกอันสุขุม ตั้งมั่นแล้วทำใจให้เย่อหยิ่ง บุคคลผู้มีจิตหมุนไปแล้วไม่ทราบวิตกแห่งใจเหล่านี้ ย่อมแล่นไปสู่ภพน้อยและภพใหญ่ ส่วนบุคคลผู้มีความเพียร มีสติ ทราบวิตกแห่งใจเหล่านี้แล้ว ย่อมปิดเสีย พระอริยสาวกผู้ตรัสรู้แล้ว ย่อมละได้เด็ดขาดไม่มีส่วนเหลือ ซึ่งวิตกเหล่านี้ (ที่ตั้งมั่นแล้ว) ทำใจให้เย่อหยิ่ง ฯ..”

กราบขอคำอธิบายเกี่ยวกับ วิตกอันเลวทราม วิตกอันสุขุม ตั้งมั่นแล้วทำใจให้เย่อหยิ่ง วิตกอันสุขุมนี้ไม่ดีหรือไม่อย่างไร หรือในกรณีนี้คือการที่ท่านเมฆิยะมั่นใจขอไปทำความเพียรเป็นความคิดที่ดีแต่เย่อหยิ่ง เหมือนมานะขั้นละเอียดๆที่มักไม่ค่อยรู้หรือรู้ได้ยาก เข้าใจอย่างนี้ถูกหรือผิดอย่างไร

คำตอบ ๑: “เมฆิยสูตร” ว่าด้วยเรื่องธรรมทั้งหลาย ๕ ประการ ซึ่งเป็นไปเพื่อความสุกรอบของเจโตวิมุตติที่ยังไม่สุกรอบ เป็นไปเพื่อความแก่กล้าแห่งเจโตวิมุติที่ยังไม่แก่กล้า โดยประกอบด้วย

    • เป็นผู้ มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
    • เป็นผู้ มีศีล สำรวมแล้วด้วยการสำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยมรรยาทและโคจร มีปกติเห็นเป็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย
    • เป็นผู้ได้ตามปรารถนาได้ไม่ยากได้ไม่ลำบาก ซึ่งธรรมกถาอันเป็นเครื่องขัดเกลากิเลสอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดโล่งแห่งจิต คืออัปปิจฉกถา (ให้ปรารถนาน้อย) สันตุฏฐิกถา (ให้สันโดษ) ปวิเวกกถา (ให้สงัด) อสังสัคคกถา (ให้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่) วิริยารัมภกถา (ให้ปรารภเพียร) สีลกถา (ให้มีศีล) สมาธิกถา (ให้มีสมาธิ) ปัญญากถา (ให้มีปัญญา) วิมุตติกถา (ให้เกิดวิมุตติ) วิมุตติญาณทัสสนกถา (ให้เกิดวิมุตติญาณทัสสนะ)
    • เป็นผู้ มีความเพียร อันปรารภแล้ว เพื่อละอกุศลธรรมทั้งหลาย เพื่อยังกุศลธรรมทั้งหลายให้ถึงพร้อม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย
    • เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องถึงธรรมสัจจะแห่งการตั้งขึ้นและการตั้งอยู่ไม่ได้ อันเป็นอริยะเป็นเครื่องชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ

กล่าวโดยสรุปก็คือ หากเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี พึงหวังคุณข้อนี้ได้ คือ

  • ตนจักเป็นผู้มีศีล
  • ตนจักสมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย
  • ตนจักได้ตามความปรารถนาได้โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก ซึ่งกถาเครื่องขัดเกลากิเลส (วิมุตติญาณทัสสนกถา)
  • ตนจักเป็นผู้ปรารภความเพียร...ไม่ทอดธุระในกุศลธรรม
  • ตนจักเป็นผู้มีปัญญา...ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ

เมื่อสามารถตั้งอยู่ในธรรม ๕ ประการนี้แล้ว พึงควรเจริญธรรม ๔ ประการให้ยิ่งขึ้นไป คือ

  • พึงเจริญอสุภะเพื่อละราคะ
  • พึงเจริญเมตตาเพื่อละพยาบาท
  • พึงเจริญอานาปานสติเพื่อตัดวิตก
  • พึงเจริญอนิจจสัญญา เพื่อเพิกถอนอัสมิมานะ
  • อนัตตสัญญาย่อมปรากฏแก่ภิกษุผู้ได้อนิจจสัญญา ผู้ที่ได้อนัตตสัญญาย่อมบรรลุนิพพานอันเป็นที่เพิกถอนเสียได้ซึ่งอัสมิมานะในปัจจุบัน

 

ตอบคำถาม : คุณสิสฺส

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง