หิริโอตตัปปะอันเป็นอุปนิสัย

HIGHLIGHTS:

  • อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้แต่ละคนทำความดีได้ง่ายหรือยาก
  • เราจะพัฒนาหิริโอตตัปปะได้อย่างไร

บทคัดย่อ

 

ภิกษุ ท. ! เมื่อ สติสัมปชัญญะ มีอยู่, หิริและโอตตัปปะของผู้มีสติสัมปชัญญะอันถึงพร้อมแล้ว ก็เป็นหิริโอตตัปปะถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย; เมื่อ หิริและโอตตัปปะ มีอยู่, อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยหิริและโอตตัปปะ ก็เป็นอินทรีย์สังวรถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย; เมื่อ อินทรียสังวร มีอยู่, สีลของผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยอินทรียสังวร ก็เป็นสีลถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย; เมื่อ สีล มีอยู่, สัมมาสมาธิของผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยสีล ก็เป็นสัมมาสมาธิถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย; เมื่อ สัมมาสมาธิ มีอยู่, ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยสัมมาสมาธิ ก็เป็นยถาภูตญาณทัสสนะถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย; เมื่อ ยถาภูตญาณทัสสนะ มีอยู่, นิพพิทา วิราคะ ของผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยยถาภูตญาณทัสสนะ ก็เป็นนิพพิทาวิราคะถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย; เมื่อ นิพพิทาวิราคะ มีอยู่, วิมุตติญาณทัสสนะ ของผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยนิพพิทาวิราคะ ก็เป็นวิมุตติญาณทัสสนะถึงพร้อมด้วยอุปนิสัย.

– อฎฺฐก. อํ. ๒๓/๓๔๘/๑๘๗.

 

หิริโอตตัปปะ คือความละอาย ความกลัวต่อบาป เป็นเรื่องที่สำคัญ ถ้าเรากลัวบาปมากกว่ากลัวเจ็บ ถึงแม้จะเจ็บแต่ต้องทำบาปเขาก็จะไม่ทำ แต่ถ้าเรากลัวบาปน้อยกว่ากลัวเจ็บ เจ็บนิดๆ หน่อยๆ ก็จะยอมทำบาปได้เพื่อที่จะไม่ให้เจ็บ

หิริโอตตัปปะ จะเกิดขึ้นได้จากการที่เราตั้งไว้ซึ่งสติสัมปชัญญะ ทำจนกระทั่งเป็นอุปนิสัย ก็จะมีความละอาย กลัวต่อบาป เมื่อมีสติสัมปชัญญะอยู่ย่อมมีหิริโอตัปปะถึงพร้อม เมื่อมีหิริโอตัปปะอยู่ อินทรีย์สังวรก็จะถึงพร้อมเมื่อมีอินทรีย์สังวรมีอยู่ศีลก็จะถึงพร้อม เมื่อศีลมีอยู่สัมมาสมาธิก็จะถึงพร้อมขึ้นมา เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่การเห็นแจ้งตามที่เป็นจริงก็จะเกิดขึ้นได้ เมื่อมีการเห็นแจ้งตามที่เป็นจริงจะมีความคลายกำหนัดเกิดขึ้นได้ เมื่อมีความคลายกำหนัดเกิดขึ้นแล้วก็สามารถจะทำวิมุตติญาณทัสนะให้เกิดขึ้นในจิตในใจได้

การที่เราจะต้องตั้งความกลัวเอาไว้ในบุคคลใดบุคคลหนึ่ง คนที่ถ้าท่านเตือนบอกเรา เราจะกลัว เราจะละอาย เราจะตั้งอยู่ในกุศลธรรมได้ อันนี้เป็นสิ่งที่สำคัญ ซึ่งได้แก่

๑. โลกาธิปไตย คือ เอาบุคคลอื่นเป็นใหญ่ในการที่จะทำความดี เช่น เอาครูบาอาจารย์ พระพุทธเจ้า

๒. ธรรมาธิปไตย คือ เอาธรรมะเป็นใหญ่ในการที่จะทำให้เราทำความดี

๓. อัตตาธิปไตย คือ การเอาตนเป็นใหญ่ในการที่จะทำให้เราทำความดี


พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง