บริกรรมภาวนา

บริกรรม : ปริกมฺม : ภาวิตา

ถ้าค้นคำว่าบริกรรมในพระไตรปิฏกจะไม่เจอ แต่ถ้าค้น ปริกมฺม (ปะ-ริ-กัม-มะ) จะมีใช้อยู่ในหลายที่...บริกรรมเป็นพุทธพจน์แน่นอน มีใช้อยู่หลายจุด ความหมายที่ท่านใช้ก็คือ ทำให้มันสมบูรณ์ ทำบ่อยๆ ทำรอบๆ ทำแล้วทำอีก ทำจนมันสำเร็จประโยชน์ของมัน

คำว่าบริกรรมไม่ได้เป็นบัญญัติใหม่ แต่เป็นคำที่มีใช้อยู่แล้วในคำสอนของพระพุทธเจ้า ลักษณะการใช้ท่านจะไม่ได้ใช้ตรงส่วนที่เป็นบัญญัติธรรมะ แต่ใช้ในส่วนที่เป็นอุปมาอุปไมย ตั้งแต่ช่างหม้อนวดดิน ช่างแกะสลักตกแต่งชิ้นงาน ช่างทองหลอมทอง ช่างทำอัญมนี ชาวนาพรวนดิน หรือว่าชาวเรือทำเรือจากต้นไม้ การกระทำตรงนี้เป็นการบริกรรม เพื่อเปรียบเทียบกับเรื่องของสมาธิบ้าง เรื่องของจิตบ้าง

คำอะไรที่จะมาใช้คู่กันเพื่อให้อธิบายตรงนี้ คำนั้นคือเรื่องของจิต เรื่องสมาธิ ซึ่งอยู่ในหมวดของมรรคแปด มรรคเป็นสิ่งที่ต้องภาวนา เป็นสิ่งที่ต้องทำให้มาก ต้องทำให้เจริญ พระพุทธเจ้าใช้คำว่า ภาวิตา (ภาวนา) คือทำให้มันบ่อย ทำให้มันมาก ทำให้มันเจริญทำให้ถึงรอบของมัน คือ บริกรรม

แล้วเอาอะไรมาทำเป็นบริกรรม มาทำเป็นภาวิตา คำตอบอยู่ในเทศน์กัณฑ์แรกในวรรคที่ 4

"มรรคนี่แหละให้เอามาทำเป็นภาวนา คือการพัฒนา"