สำเร็จด้วยใจ

"มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา มโนเสฏฐา มโนมยา มนสา เจ ปทุฏฺเฐน ภาสติ วา กโรติ วา"
ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นหัวหน้า มีใจเป็นใหญ่ สำเร็จด้วยใจ เหมือนล้อหมุนตามรอยเท้าโคที่ลากเกวียนไป ฉะนั้น

“ใจ” ของเราที่ว่ามันเป็นใหญ่เพราะมันรับรู้เรื่องราวสิ่งต่างๆ ทั้งหมดเลย เข้ามาสู่ช่องทางคือใจนี้ ช่องทางนี้จึงมีความเป็นใหญ่ “สำเร็จด้วยใจ” ตรงนี้คือการที่ใจ มันมีการปรุงแต่งต่อไปในใจ สำเร็จได้เป็นอะไร? เป็นการกระทำทางกายทางวาจา ใจที่มันรับเละทุกอย่าง มันไม่ได้รับเละคนเดียว เพราะในใจนี้ผู้ที่ทำหน้าที่รับรู้คือวิญญาณ ผู้ที่จะทำหน้าที่ในการปรุงแต่งต่อไปคือสังขาร ผู้ที่จะมารับรู้สิ่งต่างๆ เหล่านี้ได้ ก็คือ “จิต”

สิ่งต่างๆ เหล่านี้เกิดขึ้นในใจนะเวลามันเกิดขึ้นมาแล้ว มันไม่ได้เกิดเฉยๆ มันสะสมได้ จิตที่มีสภาวะสั่งสมตรงนี้แหละ ถ้าคุณคิดดี ความดีนั้นก็เกิดขึ้นในจิต ใจเป็นแค่ช่องทางเฉยๆ ไม่ได้ว่าไปสุขไปทุกข์อะไร ผู้ที่จะมารู้สึกคือ “จิต” จิตอยู่ในไหน จิตอยู่ในใจ ใจมันคิดอย่างไร กาย วาจา ใจมันก็ว่าตามไปอย่างนั้น เพราะฉะนั้นจิตตัวนี้ ที่ไปทำหน้าที่ในการรับรู้ด้วย ไปทำหน้าที่ในการปรุงแต่งด้วย มันจึงสำคัญ มันต้องมีเสวียนรอง จิตถ้าจะให้มันปรุงแต่งไปในทางดีจึงต้องมีเสวียนรองจิตให้หนุนไปในทางที่มันจะดี เสวียนรองจิตนี้คืออริยมรรคมีองค์แปด