คำพุทธ-อภัยราชกุมารสูตร

นิครนถ์นาฏบุตรได้ผูกปัญหาให้อภัยราชกุมารไปทูลถามพระพุทธเจ้าว่า ทรงกล่าววาจาที่คนไม่ชอบหรือไม่หรือไม่ทรงกล่าววาจาที่คนไม่ชอบ
พระพุทธองค์ตอบว่า “เรื่องนี้ตอบแง่เดียวไม่ได้” และทรงแสดงเรื่องวาจาที่ทรงกล่าวว่า

  • วาจาใด ไม่จริง ไม่มีประโยชน์
  • วาจาใด จริง ไม่มีประโยชน์
  • วาจาใด จริง มีประโยชน์

แสดงว่า ความจริง กับ ความมีประโยชน์ เป็นคนละเรื่องกัน ความชอบใจของคนไม่ได้ขึ้นอยู่กับความจริงหรือความมีประโยชน์ ความไม่ชอบใจของคนก็ไม่ขึ้นอยู่กับความไม่จริงหรือความไม่มีประโยชน์ ฉะนั้น จึงไม่อาจเอาความชอบใจหรือความไม่ชอบใจมาเป็นเกณฑ์ตัดสินความจริง-ความไม่จริง ความมีประโยชน์-ความไม่มีประโยชน์

การสอนของพระพุทธเจ้า มิได้ทรงถือเอาความชอบใจของคนเป็นหลัก แต่ทรงถือเอา ความจริง ความมีประโยชน์ และกาลเทศะ