สมฺปชาโน:การรู้ตัวรอบคอบ

อานนท์ พวกเธอทั้งหลายจงเรียกร้องหาตถาคต เพื่อความเป็นมิตรเถิด
อย่าเรียกร้องโดยความเป็นข้าศึกเลย ข้อนั้นจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล
เพื่อความสุขแก่พวกเธอทั้งหลาย ตลอดกาลนาน...
อานนท์ เราไม่พยามทำกับพวกเธออย่างทนุถนอม เหมือนพวกช่างหม้อทำแก่หม้อที่ยังเปียกยังดิบอยู่
อานนท์ แต่เราจะขนาบแล้วขนาบอีกไม่มีหยุด เราจะชี้โทษแล้วชี้โทษอีกไม่มีหยุด
ผู้ใดมีมรรคผลเป็นแก่นสาร ผู้นั้นจะทนได้....

การมีสัมปชัญญะ หรือ สมฺปชาโน คือ การรู้ตัวรอบคอบ
การมีสัมปชัญญะเป็นคุณธรรมอย่างหนึ่งที่มีความสำคัญมากในเรื่องของศีลที่จะเป็นไปเพื่อสมาธิ
การรู้ตัวรอบคอบในอริบถต่างๆ ทั้งการยืน เดิน นั่ง นอน การพูด การคิด มีจิตตั้งอยู่ไม่ให้ไหลไปตามอกุศลธรรมทั้งหลายนั้นจะทำฌานสมาธิให้เกิดขึ้นได้ แล้วก็จะทำสุญญตสมาบัติในภายในให้เกิดขึ้นได้

บุคคลถ้าสามารถเห็นความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ไม่ได้ของขันธ์ทั้ง ๕ ได้ด้วยจิตที่มีความสงบอยู่ในภายใน ผ่านการฝึกจากการที่เรามีสัมปชัญญะ จะเป็นความดีความงาม เป็นกุศลธรรมด้วยส่วนเดียว เป็นที่ไกลจากข้าศึก เป็นชั้นโลกุตระ เป็นของที่เหนือจากการควบคุมของโลก เป็นเรื่องที่มารผู้มีบาปหยั่งลงไม่ได้

บุคคลที่จะมาเข้าใจตรงนี้ได้ เพราะเขาได้ฟังคำสอนของพระพุทธเจ้าและนำไปปฏิบัติเพื่อขัดเกลากิเลส เพื่อที่จะให้รู้ยิ่ง รู้พร้อม เป็นไปเพื่อนิพพาน