สากัจฉาธรรม-เพราะอาศัยกันและกัน จึงสำคัญเหมือนอย่างเดียวกัน

“เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้ย่อมมี
เพราะความเกิดขึ้นแห่งสิ่งนี้ สิ่งนี้จึงเกิด
เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ย่อมไม่มี
เพราะความดับไปแห่งสิ่งนี้ สิ่งนี้จึงดับไป” ปฏิจจสมุปบาท พุทธพจน์

“เพราะงั้นสองอย่าง จึงสำคัญเหมือนอย่างเดียวกัน จึงเป็นทั้งหมดเหมือนกัน มีอันใดอันหนึ่งก็ไม่ได้ถ้ามีอันเดียว อันหนึ่งจึงสำคัญเหมือนกันทั้งหมด อันนี้คือความหมายของปฏิจจสมุปบาท คืออาศัยกันและกันแล้วจึงเกิดขึ้น การมีที่บอกว่า สิ่งนี้มี ไอ้มีแรกที่บอกว่า สิ่งนี้มี มันจะมีความสำคัญน้อยกว่าทั้งหมดมีด้วยกัน เพราะฉะนั้นอันหนึ่งก็จึงมีค่าเหมือนทั้งหมด เพราะว่าการมี ถ้าอันหนึ่งอันใดไม่มีทั้งหมดนี้ก็เหมือนไม่มี การมีและไม่มีเป็นแบบนี้”

Q:การมีและการไม่มีเป็นอย่างไร

A:คำว่ามีกับคำว่ามี มีแรกกับมีหลัง ไม่มีแรกกับไม่มีสอง ไม่ใช่ความหมายเดียวกัน มันไม่เหมือนกัน มันต่างกัน ในโครงสร้างภาษาบาลี อันหน้ากับอันหลังเป็นคนละลำดับขั้นกัน มีความสำคัญไม่เท่ากัน ความใหญ่ความเล็กมันต่างกัน มีตัวหลังใหญ่กว่ามีตัวแรก โดยดูจากที่พระพุทธเจ้าตรัส การไล่กันไป การอาศัยกันและกันแล้วจึงเกิดขึ้นในปฏิจจสมุปบาท

“มีอวิชชาจึงมีสังขารทั้งหลาย เพราะมีสังขารทั้งหลายจึงมีวิญญาน เพราะมีวิญญานจึงมีนามรูป…..”

หรืออธิบดีใหญ่กว่าหัวหน้าส่วน ปลัดกระทรวงใหญ่กว่าอธิบดี หรือวิทยูกับสถานีส่ง หรือโทรศัพท์มือถือกับเครือข่าย หรือลูกต้องมาจากแม่และพ่อ จากตัวอย่างนี้การมีอย่างใดอย่างหนึ่ง สำคัญน้อยกว่ามีทั้งสองอย่างพร้อมกัน การมีสองอย่างพร้อมกันจึงจะเกิดการทำงานหรือลูกได้

พระพุทธเจ้ายกตัวอย่าง การกระทบของแสงกับวัตถุแล้วจึงเห็น ท่านพระสารีบุตรยกไม้อ้อ 2 ลำพิงกัน ถ้าอันใดอันหนึ่งล้มไป มันก็อยู่ไม่ได้ มีความสำคัญทั้งคู่ อันหนึ่งจึงมีความหมายเท่ากับทั้งหมด เพราะงั้นสองอย่าง จึงสำคัญเหมือนอย่างเดียวกัน จึงเป็นทั้งหมดเหมือนกัน มีอันใดอันหนึ่งก็ไม่ได้ถ้ามีอันเดียว อันหนึ่งจึงสำคัญเหมือนกันทั้งหมด อันนี้คือความหมายของปฏิจจสมุปบาท

Q:ทำอย่าไรจึงไม่มีหรือดับไป
A: ต้องให้เกิดความรู้ว่าไม่ต้องไปปรุงแต่งก็ได้ ความรู้นี้เรียกว่าวิชชา พอรู้ว่าไม่ต้องไปปรุงแต่งก็ได้ การปรุงแต่งก็ไม่มี พอการปรุงแต่งไม่ม่ี มันก็ไม่ต้องมีอะไร มันก็ไม่ต้องเกิดอะไร มันไม่มี มมันไม่เกิด ก็คือดับไป

Q:อวิชชาคือไม่รู้อะไร และวิชชาที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้แก่นหลักคืออะไร
A: อวิชชาคือความไม่รู้ในอริยสัจสี่ี วิชชาคือความรู้ในอริยสัจสี่ แก่นหลักที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้คืออริยสัจสี่

ตอบคำถาม: ทพญ.พิมล เมธนาวิน / คำถามทาง Website
ขอเรียนถามเกี่ยวกับ ปฏิจจสมุปบาท..จากพุทธวจนว่า..."เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้ย่อมมี เพราะความเกิดขึ้นแห่งสิ่งนี้ สิ่งนี้จึงเกิด เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ย่อมไม่มี เพราะความดับไปแห่งสิ่งนี้ สิ่งนี้จึงดับไป"
1.การ"มี"'และ"ไม่มี"เป็นอย่างไรคะ?
2.ทำอย่างไรจึง"ไม่มี"หรือ"ดับไป"คะ?
3.อวิชชา คือ ไม่รู้ในอะไร และวิชชาที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ แก่นหลักคืออะไรคะ?