สากัจฉาธรรม:ความจืดจางในสมาธิคืออะไร

Q :...จิตฟุ้งแล้วเริ่มสงบ ลอยๆ จะทำอย่างไรดี และขณะนั่งสมาธิมีการรู้แบบนิ่งไปเรื่อยๆ อันนี้คือวิปัสสนาหรือเปล่า
A :..บางคนคิดว่า นั่งสมาธิแล้ว จะได้ปิติสุขตลอด มันไม่แน่ เพราะว่าสิ่งเหล่านี้ มันไม่เที่ยง มันหายไปด้วยเหตุอยู่ 2 ประการคือ ถ้าเผื่อว่าเราไม่ได้ฝึกปฏิบัติอยู่อย่างต่อเนื่อง...ไม่สำรวมอินทรีย์ พวกนี้ก็จะจืดจางไป...แต่กรณีที่ 2 มันน่าแปลกเหมือนกันตรงที่ว่า ถ้าเรามีความก้าวหน้าขึ้น คุณฝึกปฏิบัติอยู่อย่างต่อเนื่อง คุณไม่เลิกร้างการหลีกเร้น มีการสำรวมอินทรีย์.. เจริญเมตตา อยู่เนืองนิตย์งงไอ้ตรงปิติสุขก็จะจืดจางไปเหมือนกัน ทำไมเป็นอย่างนั้น เพราะว่าเราก้าวหน้าขึ้น พอเราก้าวหน้าขึ้น เราจะเจอกับความสุขชนิดที่ละเอียดลึกซึ้งลงไป....ที่มันจืดจางลงไปอาจจะ 2 สาเหตุคือ คุณอ่อนซ้อม ถ้าคุณอ่อนซ้อม ถ้าคุณจืดจาง มันก็ธรรมดา หรือถ้าคุณซ้อมหนักมากขึ้น คุณปฏิบัติหนักขึ้น คุณมีความก้าวหน้าขึ้น ก็จะจืดจางไปอีกเหมือนกัน เพราะว่าพอเราเข้าสมาธิที่มันลึกซึ้งลงไป เราจะเลยขั้นปิติสุข ปิติสุขพวกนี้จะจืดจางไป มันจะเป็นอะไร มันจะเป็นสิ่งที่มีอุเบกขา อุเบกขา หมายความว่า ความนิ่งเฉย วางเฉยอยู่ได้....<!--more-->
...เรื่องราวที่ผ่านมาปิติสุข มันก็เป็นอดีตไปแล้ว มันก็เหมือนจะจืดไป เราก็จะนิ่งมากขึ้น เราก็จะมีความผุดผ่องมากขึ้น เราจะมีความระงับมากขึ้น เราจะมีอารมณ์อันเดียวมากขึ้น คุณก้าวหน้ามากขึ้น ..การที่พูดว่าลอยๆ นิ่งๆ ดูอยู่ แต่ไม่รู้ว่ามันเป็นอะไร ไม่มีสติก็ไม่ใช่ จะว่าง่วงนอนก็ไม่ใช่ คือมันนิ่งมากขึ้นนั่นเอง สภาวะนี้เราอาจจะพูดถึงว่า อุเบกขาก็ได้ คือความนิ่งเฉย การวางเฉย มีอารมณ์ใดๆ เราก็วางเฉย เข้าข่ายลักษณะของอุเบกขา แต่ว่าตรงนี้มันต้องเป็นขั้นตอนมานะ ..คือบางคนคิดเอาเองว่า ฉันเป็นอย่างนี้ อันนี้ไม่ใช่ .....เพราะงั้นเราต้องดูว่า เราเป็นแบบไหน ต้องพิจารณาตัวเราเอง ว่าเหตุปัจจัยคุณสร้างมาอย่างไร แล้วผลที่คาดว่าจะได้รับ มันก็จะเป็นไปตามลำดับอย่างงี้ อันนี้คือข้อที่ 1 สำหรับคนปฏิบัติธรรม ....จิตนิ่งๆ นี่เป็นวิปัสสนามั้ย คำตอบได้เลยว่า เป็น เพราะความนิ่งอยู่เนี่ยะ แสดงว่ามันนิ่งเพราะอะไร มันนิ่ง เพราะว่าจิตมีทั้งสมถะวิปัสสนาต้องคู่กันไป..เพราะงั้นการที่สมถะ วิปัสสนา สมดุลย์กัน พอๆ กัน ไปด้วยกัน มันก็จะนิ่งเฉย วางเฉยอยู่ได้ มีอุเบกขาอยู่ได้....เพราะงั้นถ้าเรารู้ว่า จิตของเรานิ่งแบบชนิดที่ว่า วางเฉยได้ นิ่งเฉยได้ โดยที่ไม่ได้ขี้เกียจขี้คร้าน โดยที่ไม่ได้มีความฟุ้งซ่าน แสดงว่าจิตคุณดีแล้ว มีทั้งสมถะ วิปัสสนาคู่กันไป...เป็นวิปัสสนาชนิดที่ละเอียดลงไป พระพุทธเจ้าเคยเปรียบเทียบกับเรื่องของขนไก่ที่ถูกเผา มันจะงอเข้าอย่างเดียว ไม่มีงอออก เช่นเดียวกันถ้าจิตของเราที่ฝึกมาดีแล้ว มีอะไรมากระทบปุ๊ป มันปล่อยปั๊ปเลย..เรื่องของเด็กล้วงจับงู เมื่อเห็นว่าเป็นงูก็ปล่อยปั๊ปทันที....
...ของจริงไม่ได้อยู่ที่วัด ของจริงอยู่ตรงที่คุณเจอผัสสะตรงนั้นๆ แล้วเครื่องทดสอบ ไม่ใช่คนอื่นไกล คนใกล้ตัวเรานี่เอง ว่าไอ้ความรู้ที่คุณไปรู้มาเรียนมาจากการปฏิบัติธรรม คุณทรงมันอยู่ได้มั้ย...ประสบการณ์ คนที่จะเป็นพระอรหันต์ต้องเจอประสบการณ์นี้ก่อน..เราต้องคอยพิจารณาจิตของเราตลอด คอยระวังจิตของเราตลอด อันนี้ืคือข้อที่ 2 ที่ว่าของจริงไม่ได้อยู่ที่ตรงนี้ ของจริงคือตอนที่อยู่ที่คุณมีผัสสะทั่ว ๆไป ระหว่างวัน คนที่ใกล้ตัวนี่ต้องระวัง...
....ข้อที่ 3 ก็คือว่า บางครั้งคนที่มาปฏิบัติธรรมรู้ว่าตัวเองโกรธมากขึ้น...อัตราการรู้ตัวมากขึ้น เพราะมีสติ ซึ่งไอ้ความโกรธที่รู้ตัว อาจจะยังละไม่ได้ ก็ค่อยๆฝึกไป มีกำลังมากขึ้นมันก็จะละได้...ค่อยพัฒนาไป มีความแก่กล้าไป...มีความสงบระงับมากขึ้นๆ...ข้อสอบมันต้องมาสอบแน่ คือถ้าเราสอบไม่ผ่าน ถ้ามีอะไรมากระทบแล้วเราโกรธ หรือเราลุ่มหลง เราไม่ทันจิตของเรา อันนี้คือคุณสอบไม่ผ่าน มันก็ต้องมาสอบอีก ก็จะมาสอบอยู่เรื่อยๆ มาทดสอบว่าจิตของเรามีกำลังพอที่จะผ่านหรือไม่ ไม่ผ่านก็ต้องสอบอีก เพราะงั้นถ้าสอบผ่านแล้ว บางทีมันมาสอบซ้ำอีกเพราะงั้นเราก็ต้องทำให้มีความชำนาญอยู่เรื่อยๆ อินทรีย์เราก็จะแก่กล้าขึ้น ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา...กำลังใจของจิต..ถ้าคุณสอบผ่านแล้ว ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญาก็เพิ่มขึ้น เพิ่มไปเพิ่มไปมันก็เต็ม พอเต็มปั๊บก็ถึงความเป็นพระอรหันต์ได้ สอบผ่านหมด...
...ความก้าวหน้าดูจากมีผัสสะมากระทบแล้วคุณเย็นลงมั้ย..คุณนิ่งขึ้นมั้ย..คุณฉลาดขึ้นมั้ย..คุณมีสติรู้ตัวมากขึ้นมั้ย..เรามั่นใจในคำสอนของพระพุทธเจ้ามากขึ้นมั้ย ..มีสติ ..มีสมาธิมากขึ้นมั้ย ตรงนี่คือเครื่องวัดได้..วัดจากของจริงนี่ล่ะ ช่วง promotion มันช่วง promotion เฉยๆ..
...ข้อที่ 4 คนปฏิบัติธรรม จิตมีกำลัง อาตมาขอร้องว่าอย่าไปคิดไม่ดีกับใคร เพราะว่าด้วยความที่จิตมีกำลัง มันอันตราย อันตรายต่อคนนั้นด้วย..ให้เราแผ่เมตตา..ให้พลังความดีจากจิตที่มีกำลัง มันก็จะมีอำนาจมากขึ้น....มันจะทำความดีให้แก่รอบๆตัวเรา...
ออกอากาศวันเสาร์ที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2557
<p align="left"><strong>ตอบคำถามจาก:</strong> คุณชิราณี เชิญอุ่น / คำถามทาง Website</p>
คำถามโดยย่อ
เมื่อเริ่มปฏิบัติในช่วงแรกจิตจะฟุ่ง หลังจากนั้นจิตจะเริ่มสงบอยู่กับลมหายใจแต่ดูเหมือนจิตจะลอยๆ ไม่ทราบว่าจะวางจิตอย่างไรต่อไป
<p align="left"><strong>ตอบคำถามจาก:</strong> คุณสุกัญญา / คำถามทาง Website</p>
คำถามโดยย่อ
ขณะที่นั่งสมาธิ ก็มีการรู้ แบบนิ่งๆ ไปเรื่อยๆ ถือว่าเป็นวิปัสสนาหรือเปล่า